Gemeen goed

Weer wat geleerd. Volgens Etymologiebank.nl is het woord kerk afgeleid van het vulgair Griekse woord kūrikón wat Huis van de Heer betekent. Laat één van de benamingen van de Kaäba nu juist Huis van Allah zijn. Kerk en Kaäba, beiden beschouwd als onderkomens van onze Schepper. Weer iets wat we gemeen hebben :-)

www.etymologiebank.nl/trefwoord/kerk
nl.wikipedia.org/wiki/Kaäba

Legeraanvoerder Van Bommel

een still uit de korte film "Flowers" (1965)

De actualiteit indachtig laat ik vandaag de term 'geweld' los op de zoekmachine van Etymologiebank. Wàt een verhaal:

www.etymologiebank.nl/ trefwoord/geweld

Wàt zie ik? De eigennaam 'Wouter' (*wald-her)  blijkt 'legeraanvoerder' te betekenen. Imam Abdulwahid van Bommel (ja, dezelfde die mij in 1996 heeft geïnterviewd over mijn keuze voor islam) heette vóór zijn bekering tot islam nog Wóuter van Bommel. Eigenlijk had Van Bommel het muzikale geweld van Free Jazz Inc. moeten leiden - en niet ene Willem Breuker ;-)

Zelfdiscipline

Alhamdulillah. Ik ben nu al 1½ week zonder #ritalin. Geen #rebound of zo; inch'Allah blijft dat zo, dan ben ik straks vd partij #ramadan2014
— Abdulwadûd Louws (@AbdulwadudLouws) August 8, 2013

Naast het spirituele aspect van het vasten (tijdens de maand ramadan of op andere dagen van het jaar) is het vasten ook goed voor de zelfdiscipline (dat is mijn invulling van soera 2, aya 183). Na raadpleging van deze webpagina www.etymologiebank.nl/trefwoord/discipline meen ik 'zelfdiscipel' (sorry, Van Dale) te kunnen vertalen met 'autodidact'. Zo helpt vasten bij het zèlf verwerven van kennis. Het "Iqra!" uit soera 96, aya 1 heeft de mensheid opgeroepen om te lezen, te léren. "Iqra!" is niet toevallig het eerste woord dat in de Waardevolle Nacht (dè ramadan nacht) door Allah, via Gabriël aan onze profeet Mohammed (vrede zij met hem) werd geopenbaard.

archive.org/details/Basfar (de koran in het Arabisch, uitleg in het Engels)

archive.org/download/Basfar/096.mp3

"Alla" als vloekwoord èn aanmoediging

In mijn weblogbijdrage Nondeju van 31 augustus 2006 heb ik uitgelegd dat "Nondeju" niets anders dan "Bismillah" (in de Naam van God) betekent.

Bij alles wat we [moslims] (beginnen te) doen zeggen we "Bismillah": voor het eten, voor we naar buiten gaan, etcetera. [...] Ons leven staat in het teken van Hem. Wij dienen Hem. Dus doen we onze goede werken in Zijn Naam. Ook onze dagelijkse bezigheden.

Zojuist "Allah" ingevoerd in de zoekmachine van Etymologiebank.nl. De webpagina www.etymologiebank.nl/trefwoord/allah opent met een citaat uit het 'Etimologiewoordeboek van Afrikaans'. Een fragment:

alla tw. (dikw. voorafgegaan deur o)
Uitroep van verbasing, misnoeë, vermakerigheid of grootpraterigheid.
Wsk. uit Kaapse Maleis Allah 'God, Opperwese'. Die gebruik van Allah  as uitroep val al die Nederlanders wat Afr. woordelyste opgestel het, op: [...] Volgens Pannevis en Du Toit (1908) het Alla in navolging van die Maleiers onbewustelik 'n vloekwoord geword.

Het 'Etimologiewoordeboek' beweert verder dat "alla" (ook gespeld als "alle") wordt gebruikt als eerste lid van samenstellingen als "allemagtig"; samenstellingen die gebruikt zouden worden als krachttermen of bastaardvloekwoorden. Dàt is nieuw voor mij!
"Alla" ken ik wel uit het Nederlands: volgens de Van Dale is "alla" een zgn. tussenwerpsel dat "vooruit dan toch" of "vooruit dan maar" betekent www.vandale.nl/opzoeken?pattern=alla

Vergelijk het maar met de uitroep "Yalla!" dat letterlijk "Oh Allah!" betekent, maar ook vaak wordt gebruikt in de betekenis van "vooruit met de geit" (of beter nog: "op hoop van zegen"). Neem nu als voorbeeld deze tweet van @obk:

Als @HaraldDoornbos zegt dat 't gevaarlijk is, dan is 't echt niet best. Yalla! Zet 'm op!
— Olaf Koens (@obk) August 9, 2012

Zo komen het Afrikaanse "alla" en het Nederlandse "alla" bij elkaar. Mash'Allah. De oorsprong van woorden blijft me fascineren. Òp naar het volgende woord. Yalla!


UPDATE 16.30 UUR: Lees ook eens mijn weblogbijdrage Sahih? (Olé, olé-olé, olééé) over de oorsprong van de uitroep "Olé!" zoals uitgelegd door Tijl Beckand in het programma "Echt waar?!" (RTL4)

www.etymologiebank.nl/trefwoord/ole
iimdl.blogspot.nl/2010/04/evolutie-theorie.html

Hoe zit dat nou

Dus eh, soefi's zijn de schapenwollensokkentypes van de oemma?

soefi [beoefenaar van de islamitische mystiek] {soefie 1886} < arabisch ṣūfī [van wol, iem. die in een wollen gewaad loopt, mysticus], van ṣūf [wol]
www.etymologiebank.nl/trefwoord/soefi

Boodschappers in de Waardevolle Nacht #qadr

Shahada / Geloofsgetuigenis

La ilaha ill'Allah,
Muhammada-r-rasulullah
Er is geen andere god dan God, Mohammed is Zijn boodschapper

Openbaring

In de nacht van 26 op 27 ramadan (Laylat-ul-Qadr, de Waardevolle Nacht) wordt de eerste openbaring van de koran herdacht. De eerste vijf verzen van soera 96 werden in dè Nacht geopenbaard door Allah, via de engel Gabriël, aan Mohammed. Mohammed (vrede zij met hem) was sinds die eerste openbaring Allah's boodschapper. Zijn vrouw Khadijah legde als eerste de shahada af.

Boodschappers

'Engel' betekent volgens Etymologiebank.nl 'gezant van God'. Een citaat:

Een zeer vroeg christelijk leenwoord dat via Latijn angelus ‘bode’ uit Grieks ángelos ‘boodschapper’ is overgenomen. De verdere etymologie is onzeker; vermoed wordt dat het een leenwoord is uit een oriëntaalse taal, mede gezien het bestaan van Grieks ángaros ‘rijdende Perzische koerier’.

Gabriël èn de profeet Mohammed zijn dus beiden boodschappers van Hem :-)

97:4 [In de Waardevolle Nacht] dalen engelen en de Geest door Gods gebod neder

Vloeken slaan nergens op

Volgens Etymologiebank.nl is 'slaan' de oorspronkelijke betekenis van 'vloeken'. Daar moest ik aan denken toen onderstaande foto in mijn Twitter timeline voorbij kwam. "Check the Arabic subtitles" zegt @M_Ullah over de foto. "What does it say?" vraagt @bilaalwm. Dan geeft @M_Ullah de vertaling van de ondertiteling:

"It is not possible to translate this kufric speech, astaghfirullah al azeem"

Nooit fijn om vloeken te horen, maar censuur slaat óók nergens op.

Getuige²

Met alle protesten die het nieuws bepalen wordt het eens tijd om het woord 'protest' door de etymologie-mangel te halen. Al gauw kom ik terecht bij het woord 'protestant' (wat ik vóór mijn bekering overigens was). Wat ik tegenkom op Etymologiebank.nl is voor een taalfreak als ik verrekte interessant. Maar laat ik het kort houden. Voor meer achtergrondinformatie zie deze vier linken:

www.etymologiebank.nl/trefwoord/protest

www.etymologiebank.nl/trefwoord/protestant

www.etymologiebank.nl/trefwoord/protesteren
www.etymologiebank.nl/trefwoord/martelaar

Ik lees dat protestāre / prōtestārī (latijn) betekent 'in het openbaar getuigen'. Wetende dat 'getuige' (èn 'martelaar') in het Arabisch 'shahied' betekent zoek ik verder. 'Shahied' komt van dezelfde wortel als waar het woord 'Shahada' vandaan komt, i.e. de islamitische geloofsgetuigenis. 'Martyrium' is de christelijke tegenhanger van de Shahada en betekent, aldus Etymologiebank.nl, in het Kerklatijn: 'getuigenis (voor de waarheid van het christelijke geloof)'.

en.wikipedia.org/wiki/Shahid

De laatste alinea van de paragraaf Etymology of the word "Shahid" luidt als volgt:

Interestingly, the English word "martyr" originates from the Greek word "martur", which also means "witness" in the Greek language. Therefore, in both the Arabic and Greek languages, the origin for the word "martyr" is "witness".

Mash'Allah! Etymologie is maar wat boeiend. Maar wat doe ik met de wetenschap van de oorsprong van het woord 'protestant'? Niets. Behalve dan vaststellen dat ik ná mijn keuze voor islam etymologisch gezien een getuige ben gebleven. Een getuige in de zin van shāhid شاهِد dan wel, want geen haar op mijn hoofd die er aan denkt om bewust een shahīd شَهيد te worden :-)

Overigens, wanneer iemand getuigt van zijn of haar grieven tijdens een protest en deze persoon overlijdt tijdens dat protest (of later, als gevolg van opgelopen verwondingen) dan is hij of zij zéker een

Getuige²

Mozes kriebel!

www.etymologiebank.nl/trefwoord/muziek

lees ook Hayya! (ezzan) 
van 21 juli jl.

Blijft leuk. Grabbelen in de etymologie-ton. Vandaag gezocht naar de oorsprong van 'muziek'. En ja hoor, wéér zo'n aparte vondst. Uiteraard wordt verwezen naar 'muze'. Een citaat:

Ontleend wrsch. via Frans musique ‘toonkunst’ [1150; TLF], aan Latijn mūsica, dat zelf ontleend is aan Grieks mousikḕ tékhnē ‘muziek’, letterlijk ‘de kunst der muzen’. Hierin is mousikḕ een afleiding van Moũsa ‘zanggodin, godin van kunst of wetenschap’, zie → muze, met het achtervoegsel -ikós, zie → -isch; voor tékhnē zie → techniek.

Dè Moussa die ik ken is de profeet Moussa (Mozes, vrede zij met hem). Hij heeft immers onze profeet Mohammed (vrede zij met hem) na diens hemelvaart ondersteund bij het onderhandelen over het gebed (salaat). Aan Moussa hebben wij moslims te danken dat we niet 50 maar 5 keer per dag moeten bidden (zie ergens halverwege deze weblogbijdrage van 25 december 2003). Wanneer dan blijkt dat een 'Moũsa' een godin is, ben ik even van mijn á propos. Soit,  het heeft in ieder geval iets met religie te maken ;-)

Hayya! (ezzan)

lees ook Geen woorden maar dadels van 14 juli jl.

Het duurt niet lang of de azaan (oproep tot het gebed) zal straks klinken, incha Allah. Met in het achterhoofd de gedachte dat zij die de gehele dag zich het genot van o.a. eten en drinken hebben ontzegd straks hun vasten verbreken en na het avondgebed zullen aanschuiven aan de eettafel, heb ik in de zoekmachine van Etymologiebank.nl zojuist 'eten' ingevuld.

www.etymologiebank.nl/trefwoord/eten

Blijkt dat 'eten' in het oud-Hoogduits 'ezzan' is. Zuiver toeval, maar in de context van de ramadan toch wel het vermelden waard.

Kom tot de maaltijd! ;-)

Geen woorden maar dadels

Hobby nummer zoveel van ondergetekende: alledaagse woorden loslaten op de zoekmachine van Etymologiebank.nl. Af en toe levert dat verrassende resultaten op! Vanwege de ramadan heb ik vandaag de zoekterm 'dadel' gebruikt. Hieronder een fragment van deze webpagina waarin de oorsprong van het woord 'dadel' wordt uitgelegd:

dadel zn. ‘vrucht van de dadelpalm (Phoenix dactylifera )’
Mnl. [Palma ...] hare urucht dat heeten daden  ‘de vruchten ervan heten dadels’ [1287; CG II, Nat.Bl.D], daden  (mv.) ‘dadels’ [ca. 1350; MNW dade ] www.etymologiebank.nl/trefwoord/dadel

NB: 'Mnl' staat voor Middelnederlands, 'MNW' staat voor Middelnederlandsch woordenboek

Waar rook is

Oké, nog één sigaretten-reclame. Na de Ramadan-sigaret van afgelopen zondag presenteer ik je nu de Minaret-sigaret. In dit geval is 'minaret' niet zo gek gekozen. Volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, zoals geciteerd door Etymologiebank.nl is 'minaret' ontleend

aan het Arabische 'manāra(t)'  'plaats waar licht is, vuurtoren, minaret', afgeleid van nūr  'licht'. Vergelijk Hebreeuws mənōrā  'kandelaar' bij nēr  'licht, kaars'.
www.etymologiebank.nl/trefwoord/minaret

Limburger Koerier, 8 januari 1923 (p 2)

UPDATE 23 april 2014 (knipsel link aangepast)

Ramadan ‘Hete maand’

Wat kijken naar een programma als Lingo niet te weeg kan brengen. Nieuwe inzichten! De immer mysterieuze voice-over ‘JP’ rept vanavond over de website Etymologiebank.nl. Direct neem ik er een kijkje. Het blijkt het gratis broertje, of zusje, te zijn van Etymologie.nl. Laatstgenoemde website is de webversie van het Etymologisch Woordenboek der Nederlandse Taal, terwijl Etymologiebank.nl uit diverse eerder verschenen etymologische woordenboeken zijn informatie haalt. Net als ‘JP’ ben ik een echte taalfreak. Het eerste woord dat ik in de zoekmachine intik is ‘ramadan’. Het resultaat is voor mij verrassend! Lees maar mee:

klik op de afbeelding voor een groter formaat

"Ramadan" Etymologiebank.nl:

M. Philippa e.a. (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands

ramadan zn. ‘islamitische vastenmaand’

Vnnl. haerlieder vastene die zij noumen leromadan ‘hun vastentijd die zij ramadan noemen’ [1557; Zeebout], Den 9. Maent vant Jaer, genaemt “Rammelanon” [1603; De Houtman, 180], Ramadan [1698; WNT].
Ontleend aan Arabisch ramaḍān ‘vastenmaand’, letterlijk ‘hete maand’, behorend bij het werkwoord rámiḍa ‘heet zijn’.
Oorspronkelijk, toen de Arabieren nog een zonnenkalender hadden, was de ramadan de negende maand van het jaar, een zomermaand. In het (kortere) maanjaar dat thans gehanteerd wordt, zijn de maanden, dus ook de ramadan, verschoven ten opzichte van de seizoenen [...]

Gaat Wilders met zijn corrán aan de slag?

Het Nederlandse woord 'herfst' is verbonden met het Engelse 'harvest'. Het Middel-Ierse woord voor een sikkel (een oogstmes in de vorm van een halve maan) is corrán [bron: Etymologiebank.nl].

Dan zou ik denken dat Wilders nu (het is immers herfst) 'zijn' proces zou aangrijpen om te gaan oogsten wat hij gezaaid heeft (haat). Maar wat gebeurt er? Hij houdt de kaken op elkaar! Gaat Wilders later alsnog met zijn corrán aan de slag, dan hoop ik op een mislukte oogst. Deo volente.

Sahih? (Olé, olé-olé, olééé)

Echt waar?! is een komische en bij wijle grove quiz, uitgezonden door RTL4 en gemaakt door Talpa:

"[...] In dit zaterdagavondprogramma, laten [de rascomedians Ruben van der Meer en Tijl Beckand] het publiek in de studio kiezen uit hun verhalen: wat is onzin en wat is Echt Waar?!, hoe bizar en ongelofelijk het ook klinkt. [...]" www.rtl.nl/shows/echtwaar/home

Bizar is zeker die laatste vraag van gisterenavond over de oorsprong van het volkse "Olé, olé-olé, olééé" dat door massa’s mensen wordt gezongen tijdens het voetbal. Volgens Tijl (voor de gelegenheid gekleed in een stereotypische Arabische outfit, zie foto onderaan deze bijdrage) komt dit van de Moren die het in Spanje hebben geïntroduceerd als "Allah". Deze uitleg van Tijl zou echt waar zijn. Ja, da’s leuk voor Geert Wilders, met zijn angst voor de islamisering van onze hollandsche cultuur. Way to go, Tijl!

Tijl zegt echter ook dat die Moren het ergens zoveel jaar voor Christus [?!] naar Spanje hebben gebracht. Dan slaat hij de plank mis, omdat historisch gezien de islam pas in de zevende eeuw ná Christus is ontstaan. Dan zet ik toch mijn vraagteken bij zijn uitleg. Leuk verhaal is het wel. In mijn verbeelding zie ik al hele voetbalminnende volksstammen aarzelend het Olé aanheffen. Aarzelend, omdat het Olé nu een hele andere lading heeft gekregen.

Vermijd de voorlaatste vraag over heliumgas om het horen van een door smurf Tijl volledig uitgesproken gvd te voorkomen (die laatste vraag, over het Olé, begint op 38m26s).

www.rtl.nl/components/shows/echtwaar/index_video.xml
(afl. 8 van 15 mei 2010, v.a. 38m26s)

UPDATE D.D. 25 MEI 2013:
Helaas is de genoemde aflevering niet meer te bekijken in het RTL archief.

Minaret

Weer wat geleerd! Na wat gegoogel kom ik er vandaag achter dat het woord minaret is afgeleid van het Arabische ‘manara’, wat vuurtoren betekent. De vuurtoren die op bovenstaande foto is afgebeeld, stond in Rufisque, de geboorteplaats van mijn vrouw Ndoya.

"Mahon unsen heilant"

Op de bonnefooi door Etymologie.nl crossen kan opzienbarende resultaten opleveren. Bij het raadplegen van een lemma van een woord dat begint met de h, zie ik in de linkerkolom van de webpagina ook het woord ‘Heiland’ staan. Echt een christelijke term, maar toch klik ik op dat woord, want "je weet het nooit of het een nieuw inzicht oplevert". De gehele lemma van ‘Heiland’ vind je onderaan dit stukje. Maar waar het mij om gaat, is de context waarin het betreffende woord voor het eerst (voor zover bekend) in het Nederlands werd opgeschreven (een literaire tekst uit de periode 1220-1240):

"Mnl. in mahon unsen heilant ‘Mohammed, onze verlosser’[1220-40; CG II, Aiol]."

De profeet Mohammed (vrede zij met hem) is alles voor de moslims, behalve een Heiland; hij (vrede zij met hem) heeft géén Goddelijke status, is géén Messias en wordt zeker niet door moslims aanbeden. Het is Allah die door hen aanbeden wordt. Er is geen andere god dan Allah en Mohammed is de dienaar en boodschapper van Allah. Ik word nu wel heel erg benieuwd naar hoe – in een Nederlandse literaire tekst uit de dertiende eeuw, nota bene – dat woord ‘heilant’ in verband wordt gebracht met ‘mahon’. Trouwens, voor vele Nederlanders is Mahon niet meer dan een vakantiebestemming op het eiland Menorca. [Nou já, Abdul, nu begin je wel vrij ònzinnig te associëren, hoor]

Wordt vervolgd? [ik bedoel hier of ik nog meer bijdragen zal gaan wijden aan etymologie] Ik weet het niet. Etymologie is interessant, maar een onbekend gebied voor mij (ik zou maar verdwalen). Incha Allah stuur ik de redactie van Etymologie.nl eens een email met een vraag om nadere uitleg over de oorsprong van die bewuste Nederlandstalige literaire tekst. Zo zie je maar, mijn keuze voor islam zit de belangstelling voor mijn eigen Nederlandse wortels niet in de weg. Integendeel, zou ik zo zeggen :-)

[ik besluit om vóór plaatsing van dit stukje toch nog even wat research te doen door de trefwoorden 'mahun', 'mohammed' en 'mahomet' in te tikken in de Google zoekmachine - daarbij stuit ik op een webpagina van Flonnet.com]

"The name Mahound or sometimes Mahoun, Mahun, Mahomet, in French Mahon, in German Maohmet, which was synonymous with demon, devil, idol, was invented by the writers of Christian play cycles and romances of 12th Century Europe. In these writings Muhammad does not appear as a prophet or even anti-prophet, but as a heathen idol worshipped by the Arabs."

Bron : www.flonnet.com/fl1824/18240760.htm

De literaire tekst waarin wordt gesproken over ‘mahon unsen heilant’ komt wellicht uit één van die "Christian play and romances", maar dan van de 13e eeuw. Heel naar om op die manier met de anti-islamitische wortels van mijn voorvaderen geconfronteerd te worden. In de vorige eeuw is die denigrerende naam "Mahound" trouwens nog gebruikt voor een personage in een roman die veel stof heeft doen opwaaien (wat heet).

CITAAT UIT ETYMOLOGIE.NL

Heiland zn. ‘Verlosser, Zaligmaker’ categorie: leenwoord, geleed woord Mnl. in mahon unsen heilant ‘Mohammed, onze verlosser’ [1220-40; CG II, Aiol], Here Heilant [ca. 1400; MNW]; vnnl. dat ick de Heere ben, dijn Heylandt [1562; van Dalen-Oskam 2000]. Oorspr. het tegenw.deelw. van Duits heilen ‘gezond maken, redden’, hetzelfde woord als Nederlands → helen 1. Vergelijk voor de uitgang → vijand.
In de oude taalfasen alleen: os. hēliand, hēland; ohd. heilant; oe. hǣland.
Heiland wordt meestal gebruikt als vertaling van christelijk Latijn salvātor ‘redder’ (bij salvāre ‘gezond maken, redden’, zie → safe 1 ‘veilig’), zelf weer een leenvertaling van Grieks sōtḗr  (bij sṓizein ‘redden’) in het Nieuwe Testament. In de Middelnederlandse periode blijft het woord vooral beperkt tot de oostelijke dialecten; algemener zijn synoniemen als behoudere [1285; CG II, Rijmb.], heilgever [15e eeuw; MNW]; levendichmaker [1464; MNW], salichmaker, verlosser, gesontmaker [1488; MNW] en in het onl. neriando ‘heiland’ [10e eeuw; W.Ps.] bij het werkwoord neron ‘redden’ (zie → genezen). Ook Kiliaan (1599) noemt heyland nog "Duits, Saksisch, Rijnlands". De Statenvertaling (1637), in navolging van de Deux-Aesbijbel (1562), gebruikt het woord elf maal, alleen in het Oude Testament, in negen gevallen ter aanduiding van God, in de andere twee ter verwijzing naar de komende Messias, voor christenen Jezus Christus. In latere bijbelvertalingen zijn weer andere keuzes gemaakt. Zo gebruikt de protestantse vertaling van het NBG uit 1951 Heiland alleen in het Nieuwe Testament en verwijst ermee naar God of naar Jezus. In de katholieke Willibrord-vertaling (1995) komt Heiland niet voor, meestal wordt redder gebruikt. Dat laatste geldt ook voor de Nieuwe Bijbelvertaling van 2004.

mnl. Middelnederlands (1200-1500)
vnnl. Vroegnieuwnederlands (1500-1700)
os. Oudsaksisch (voor 1100)
ohd. Oudhoogduits (voor 1100)
oe. Oudengels (voor 1100)
onl. Oudnederlands (800-1200)

UPDATE D.D. 11 MAART 2013: Alhamdulillah is de website Etymologiebank.nl wèl gratis toegankelijk. Klik op deze link voor meer info over 'Heiland': www.etymologiebank.nl/trefwoord/heiland

“De heidenen kenden geen afgoden”

Sinds begin januari heb ik een nieuwe provider en een nieuw emailadres èn een nieuw IP-adres. Daardoor heb ik gisteren voor de tweede keer een gratis éénmalige zevendaagse proeflicentie kunnen aanvragen bij Etymologie.nl. Het vinden van het woord ‘falie’ heeft toen geresulteerd in het stukje Moslima’s en hun falie. Vreemd trouwens dat het Franse woord voile (sluier) niet in deze lemma van ‘falie’ wordt aangehaald. Soit, met behulp van Etymologie.nl kan ik weer een weekje vrij (zinnig) associëren met woorden en begrippen. Daar gáán we weer:

Van de Gothische missie in Zuid-Duitsland… Bij mijn queeste op zoek naar bijzondere omschrijvingen en betekenissen van Nederlandse woorden vandaag het trefwoord ‘afgod’ ingetikt. Het blijkt een woord te zijn dat afkomstig is van de (middeleeuwse) Gothische missie uit Zuid-Duitsland. Als klap op de vuurpijl wordt de beschrijving van het woord (lemma heet dat officiëel) afgesloten met het volgende: "Het woord is beperkt tot de continentale Germaanse talen en is daar een product van de christelijke missie. In tegenstelling tot monotheïstische godsdiensten als christendom, jodendom en islam kenden de ‘heidenen’ geen afgoden".

…naar de Franse missie in Senegal (20e eeuw). De Franse missie heeft bij de Diola’s ook sporen in de taal nagelaten. Tijdens mijn verblijf in de Senegalese regio Casamance van november 1995 zing ik op een blauwe zondag mee met het kerkkoor van het dorp Tendième. Félix, mijn gids uit het naburige dorpje Djimakakor – waar ik op dat moment verblijf – maakt er deel van uit. Het is zijn taak om de teksten van de gezangen te beheren en bij uitbreiding van de bezetting van het koor teksten te kopiëren (lees: over te schrijven met een balpen). Het uitpluizen van de betekenis van de teksten zou een hels karwei monnikenwerk zijn geweest, dus daar heb ik mij toen niet aan gewaagd. Ik ben er wel achtergekomen, dat de teksten zijn gemaakt door Diola’s ten zuiden van de rivier de Casamance. Zij spreken een ander soort Diola dan Félix en zijn streekgenoten. Vele Diola’s zijn polytheïsten gebleven. De oppergod (astaghfiroellah) van hun pantheon heet Ataw, of voluit: Ataw Emit. Dàt is nu, moge Allah mij beschermen, de benaming geworden voor God in de religieuze gezangen van de katholieke Diola’s. Hoe zit het dan, bedenk ik me ineens, met Diola’s die zich tot de islam hebben bekeerd?

EEN CITAAT UIT ETYMOLOGIE.NL

Afgod zn. ‘valse godheid’ categorie: leenvertaling, geleed woord Mnl. afgod ‘heidense god’ [1240; Bern.]. Vormingen uit → af en een zn. zijn ongebruikelijk; meestal gaat het om vormingen uit afleidingen van werkwoorden of bijvoeglijk naamwoorden (zoals aflaat). Mogelijk is het een leenvertaling van het Gotische bn. afguþs ‘goddeloos’ bij het zn. afgudei ‘goddeloosheid’. Het woord zou uit de Gotische missie in Zuid-Duitsland stammen en daar het negatieve voorvoegsel af- hebben gekregen. Het zou dan een onzijdig abstractum zijn met als betekenis ‘het goddeloze’, letterlijk ‘wat van god weg is’.

Os. afgod; ohd. abgot (nhd. Abgott); ofri. afgod (nfri. ôfgod naast ûngod). Het woord is beperkt tot de continentale Germaanse talen en is daar een product van de christelijke missie. In tegenstelling tot monotheïstische godsdiensten als christendom, jodendom en islam kenden de ‘heidenen’ geen afgoden. Literatuur: E. Karg-Gasterstädt (1945) ‘got und abgot‘, in: Beiträge zur Geschichte der deutschen Sprache und Literatur 67, 420-433 Fries cognaat: ôfgod.

UPDATE D.D. 11 MAART 2013: Alhamdulillah is de website Etymologiebank.nl wèl gratis toegankelijk. Klik op deze link voor meer info over 'afgod': www.etymologiebank.nl/trefwoord/afgod

Moslima’s en hun falie

Kom ik laatst in de buurtsuper een koppel tegen. Een man en een vrouw van ver afkomstig. Kennissen die beiden mash’Allah ieder op hun eigen wijze hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van mijn geloofsbeleving. Ik ken de jonge vrouw niet anders dan traditioneel gekleed, compleet met hoofddoek. Zij heeft mij eens een boekje gegeven met daarin smeekgebeden, voor elke dag van de week een hele serie om op te zeggen. Ik probeer mij een weg te banen tussen de mensen (in deze buurtsuper is het altijd druk) en dan zie ik de man. Ik roep zijn naam en zie dat hij met zijn kinderen is en met, ja wie eigenlijk? Het is een jongedame in degelijke moderne kleding. Zou hij een ander… De vrouw draait zich om en ik kijk in het opgemaakte gezicht van… Mash’Allah! Zo had ik zijn vrouw nog nooit gezien. Mash’Allah.

Voor ik een vraag kan stellen, zegt de man, dat het ligt aan de tijd waarin we leven. Helaas was het er de situatie niet naar om tussen de pakken melk en potten pindakaas neer te gaan zitten en een boom op te zetten over moslimhaat, stel je voor dat de rij voor de kassa een duit in het zakje zou doen. Zou een pracht van een stukje voor mijn weblog opleveren natuurlijk, maar dat wil ik het koppel niet aandoen. In hun geboorteland hebben ze al genoeg op hun lazer gekregen, want twee islamstromingen op één moslimkussen, daar ligt sjeytân tussen, is daar de heersende mening. Zijn ze daar nu helemáál belatafeld? Op je lazer, op je falie, waarop dan ook – als men in de huidige maatschappij denkt dat je moslim bent, ben je de pisang. Met name moslima’s die door hun kleding direct herkenbaar-zijn-als. Mijn vrouw heeft en hoeft geen sluier, hoofddoek of anderszins. Dat is ze gewoon, dat is ze gewend, zoals de meeste moslima’s uit haar geboorteland. Zijn moslima’s het gewoon, het gewend, om juist wèl die traditie te volgen, dan is dat prachtig toch? Eenheid in verscheidenheid. Tegenwoordig kun je als moslima op je falie krijgen als je het durft om nog een sluier of hoofddoek te dragen. Wees trots op dat stuk stof! Want het is meer dan dat!

EEN CITAAT UIT ETYMOLOGIE.NL

1. falie zn. ‘sluierdoek’ categorie: leenwoord Mnl. faile ‘soort mantel’ [1240; Bern.], faelge in Ic sal u gheuen draghen .xxx. rocke ende faelgen der toe ‘ik schenk u 30 overkleden en bovendien mantels om te dragen’ [1285; CG II, Rijmb.], falie [eind 14e eeuw; MNW]; vnnl. falie ‘vrouwenmantel zonder mouwen, gedragen over schouders en hoofd’ [1599; Kil.]. In de moderne taal nog vooral in de uitdrukking op zijn falie krijgen ‘een pak slaag krijgen’ [1872; WNT verteren I].

Wrsch. ontleend aan Frans faille ‘lange sluier, hoofddoek’ [1250-1300; Rey], waarvan de herkomst onbekend. Van dit oorspr. Noord-Franse woord wordt echter ook wel gezegd dat het uit het Nederlands is overgenomen (MNW, NEW), maar de Middelnederlandse vormen tonen steeds een gepalataliseerde -l-, die kenmerkend is voor het Frans, en de vernederlandste vorm falie dateert pas van later. Frans faille staat misschien in verband met faillir < Latijn fallere, zie falen. Concreet (volgens Guiraud): via een Waals zn. faille ‘tekort, opening’ > ‘textiel met losse mazen’, vergelijkbaar met Provençaals falho ‘net’ en faio ‘gedeelte van een geweven stof waar de mazen minder fijn zijn’. Fries cognaat: faalje.

< is ontstaan uit of ontleend aan> is geworden tot, of uitgeleend aan
zn. zelfstandig naamwoord
mnl. Middelnederlands (1200-1500)
vnnl. Vroegnieuwnederlands (1500-1700)

UPDATE D.D. 11 MAART 2013: Klik op deze link voor meer info over 'falie': www.etymologiebank.nl/trefwoord/falie

Hocus Pocus Pilatus

Aan het eind van mijn gratis zevendaagse proeflicentie bij Etymologie.nl (nu al weer zeven dagen geleden) heb ik ‘God’ ingetikt in de zoekmachine van deze website. Dat het zoekresultaat ‘god’ aangeeft (geen hoofdletter dus) is mij eerst tegen het zere been. Maar na het lezen van de tekst (dat af en toe hocus pocus voor me is, hoor) begrijp ik het wel. Dat het woord ‘god’ naar alle waarschijnlijkheid mede ontleend is aan een “voor-Germaanse substraattaal” is een openbaring [sic] voor me.

UPDATE 10 APRIL 2012
Tegenwoordig kunnen we gelukkig terecht bij het gratis toegankelijke Etymologiebank.nl. Voor de oorsprong van het woord ‘god’ klik je nu op deze link: www.etymologiebank.nl/trefwoord/god