Vrijdagmiddag in Zutphen. Even na twaalven kom ik aan bij Moskee Barbaros te Zutphen. Ik fiets het terrein van de moskee op.
"Hé, Ahmed," roept een man naar mij.
Oké dan, naar die naam luister ik ook.
"Zet je fiets daarachter neer," vervolgt de man. "Dit gedeelte hier vooraan wordt straks gebruikt voor het djanazah-gebed. Er is iemand overleden."
Bij binnenkomst in de gebedsruimte merk je direct dat het een andere vrijdagmiddag is dan normaal. In plaats van dat de imam aan het woord is, laat hij de koran spreken. Een man naast mij leest de soera die we horen mee op zijn mobiel; het is soera Ya-Sîn. Ik mag met de man meelezen.
Na enkele woorden vanaf de preekstoel en het vrijdagmiddaggebed gaan de gelovigen naar buiten. Op het terrein is het voorste gedeelte afgezet met een rood-wit lint. Tegen de gevel staat een tafel waarop straks de kist komt te staan. Vanuit de deur aan de zijkant komen de dames naar buiten om zich ook naar het terrein te begeven.
Dan komt de begrafeniswagen aan. Mannen dragen de kist naar de tafel. We lopen naar voren en stellen ons op. De imam begint.
Na het korte gebed voor de overledene blijven velen rouwenden nog op het terrein staan en gaan anderen huns weegs. De begrafeniswagen neemt de overledene weer mee. Met het zicht op de middeleeuwse muur van Zutphen zie ik de auto wegrijden. Indrukwekkend. Mash'Allah.
[video 1] Maandagochtend 23 juli 2018 houden we een 'kâmile' tere van de Senegalese grootouders van mijn kinderen, Yaay Booy en Mame Birama. Tijdens een 'kâmile' wordt er door een groep moslims tegelijkertijd uit verschillende delen van de koran gereciteerd. Daarna volgen er smeekgebeden waarin voor het zielenheil van de overledenen wordt gebeden. Tijdens de beelden zie je de foto's van Yaay Booy en Mame Birama aan de wand van de huiskamer waarin de 'kâmile' wordt gehouden.
[video 2] Diezelfde dag ga ik 's middags samen met Abdou Karim Benga (je kent hem inmiddels van andere bijdragen uit de rubriek Senegal 2018) naar de begraafplaats van de wijk Diokoul in onze standplaats Rufisque. Daar bezoeken we onder andere de graven van Yaay Booy (Fatou Kiné Niang) en Mame Birama (Maguette Birama Sarr). Ook zien we het graf van Matar Niang, een oud-oom van mijn kinderen. Tenslotte bekijken we een vers gedolven graf, bestemd voor iemand die net die dag is overleden.
Schindler's List heb ik al een aantal malen gezien. Zo ook gisteren. Gelukkig werd deze film zònder onderbreking door reclameblokken uitgezonden. Iedere keer dat ik deze film zie, treft het mij als een mokerslag en zijn er altijd bepaalde scènes die mij bijblijven; wat deze keer bij mij blijft hangen is de viering van de sabbat (zie video onderaan deze weblogbijdrage).
"Alhamdulillah, dankzij hen die hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid kan ik in vrijheid mijn geloof belijden," gaat er direct door mijn hoofd heen bij het zien van deze sabbat-scène. Na afloop van de film doe ik de rituele wassing, haal ik het avondgebed in (door het kijken naar de film schoot die er bij in), direct gevolgd door het nachtgebed.
Soms wanneer ik het gebed verricht gaat dat op de "automatische piloot" wanneer ik vermoeid ben of afgeleid. Gisterenavond niet!
In de smeekgebeden (doa's) die ik verricht elke keer na het gebed (salaat) maak ik altijd ruimte voor familie en vrienden. Enkelen noem ik bij naam, eerst zij die nog leven en dan zij die al zijn heengegaan. Zo noem ik ook al járen de naam van Matar Niang, een oud-oom van mijn kinderen, een oom van hun moeder en broer van Yaay Booy.
Gistermiddag krijg ik op mijn werk een appje met het bericht dat die dag Matar Niang na een kort ziekbed is overleden. Matar Niang heeft veel voor mij betekent, dankzij hem heb ik kennis gemaakt met de tidjani's (één van de moslimbroederschappen in Senegal) en met de wazifa - lees hier een verhaal met herinneringen uit 1997.
Ik kan je zeggen dat het gebed (salaat) dat ik na thuiskomst verricht mij zwaar valt: door emoties overmand kom ik nauwelijks uit mijn woorden. Tijdens het uitspreken van soera Al Fatihah en de extra soera's komt namelijk het moment steeds dichterbij dat ik na het "Assalaamoe aleikoem wa Rahmatoellah" mijn doa's zal verrichten. Dan zal ik Matar Niang voor de eerste keer noemen bij hen die overleden zijn, niet bij hen die nog leven. Matar Niang, que la terre lui soit légère. Amiin.
Op mijn weblog heb ik regelmatig aandacht geschonken aan serigne Abdoul Aziz Sy 'Dabakh' (ook gespeld als: Dabaakh, Dabbax, etc), de op 14 september 1997 overleden kalief van de tijani moslimbroederschap met als religieus centrum de stad Tivaouane, Senegal. In november 2006 vond ik een audio-archief met diverse toespraken, religieuze gezangen en koranrecitatie van Dabakh. Dit archief was slechts korte tijd online op luxus.seneweb.com/dabakh; alhamdulillah heb ik dit archief gedownload en na enige tijd beschikbaar gesteld op YouTube (in de tijd dat er nog een maximum was van tien minuten per video, vandaar die 'kleine porties'). Inmiddels is het archief ook beschikbaar op Archive.org als 44 mp3s.
Het is lange tijd behelpen geweest met online informatie over de tijani beweging in Senegal. In mijn weblogbijdrage Gamou 2007 – Sites Web de Tivaouane, FlashBack van 10 februari 2007 geef ik een overzicht van Tivaouane websites; de één nog onbereikbaarder dan de ander. Tijdens religieuze hoogtijdagen werd er aandacht geschonken aan de online bereikbaarheid; daarbuiten was het op z'n hollands gezegd huilen-met-de-pet-op. Alhamdulillah heeft Tivaouane sinds enige jaren een vaste plek op het internet: Asfiyahi.org. Kom ik er vandaag pas achter dat deze website 'mijn' Dabakh audio archief (zoals geplaatst op YouTube en onderverdeeld in vier afspeellijsten) middels 'embedded videos' ter beschikking heeft gesteld. Mash'Allah, dat is leuk om te zien!
Voor wat betreft ebola en de strijd daartegen is @GinnyMooy voor mij een bron van informatie: een link naar onderstaande YouTube video plaatste ze gisteren op Twitter.
Vanmiddag. Ik kom in de kolom 'Ontdekken' van mijn Twitter for Android app een indrukwekkende foto tegen. De persoon op de foto zou de ISIS strijder Abu Ibrahim Al-Belgiki zijn; zoals hij is afgebeeld lijkt hij wel een Engel des Doods.
Eergisteren, 30 december, was het de geboortedag van Yaay Booy (moedertje) zoals Kiné Niang, de Senegalese oma van mijn kinderen, wordt genoemd. Vondst no. 5 is een geluidsopname uit 2007 waarin mijn kinderen Yande, Ahmed en Kiné uit de koran (re)citeren: het openingshoofdstuk Al-Fatiha (éénmaal) en hoofdstuk Al-Ikhlaas (elfmaal). Dit alles opgedragen aan de ziel van Yaay Booy (geboren 30 december 1934, overleden 26 februari 2007). Vondst no. 5 hoort bij weblogbijdrage Yaay Booy dem na – Soera Al-Ikhlaas opgedragen aan de ziel van Kiné ‘Yaay Booy’ NIANG van 1 maart 2007. Een citaat:
"Na afloop zegt Alioune, met wie ik samen gebeden heb, dat het goed is om
een aantal malen soera Al-Ikhlaas te reciteren en dat dan op te dragen
aan een overledene. 'De één doet twaalf keer Al-Ikhlaas, de ander elf
keer. Maar dat maakt niet uit. Het gaat om de intentie om de overledene
respect te tonen middels het Woord van Allah.' Zo gezegd, zo gedaan."
voor meer achtergrondinformatie kun je de weblogbijdrageYaay Booy 1934-2007(d.d. 26 februari 2013) lezen
Na rijp beraad de beslissing genomen om toch een aantal video's te bekijken waarop mensen te zien zijn die slachtoffer zijn geworden van een gifgas aanval in Syrië. Deze video van een meisje dat het heeft overleefd zag ik al eerder. Het gros van de video's, ondergebracht in overzichten als deze, tonen nog grúwelijkere beelden. Dode mensen. Stèrvende mensen. Uiteindelijk is het bij één video gebleven, afkomstig uit dat overzicht, die ik heb bekeken.
Dit is de link naar de video: www.youtube.com/watch?v=Htne_krCJ_E
Dit is de omschrijving zoals gepubliceerd in dit overzicht:
Little boy raises finger to say prayer of faith as he dies
En dat is wat je ziet (onderstreping van mij). Hieronder een still uit het begin van de video. Aan het eind van de video (waarin je het kind recht in het gezicht kijkt) heeft het jochie geen kracht meer om zijn wijsvinger te heffen. Bij elke keer dat ik nu mijn wijsvinger hef (bijvoorbeeld tijdens het gebed, de salaat) zie ik dit beeld voor me:
La ilaha ill'Allah! (Er is geen andere god dan Allah)
Vandaag is Marcel van der Steen @verhalenvanmars bij de herbegraving van 409 geïdentificeerde lichamen van moslims (slachtoffers van de genocide te Srebrenica, 18 jaar geleden). Dit zijn zijn tweets (vanaf gisterochtend):
Onderweg naar Srebrenica/Potocari met filmmakers die grappen maken over de eerste Bosnische horrorfilm. Iets met zombies. :)
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 10, 2013
Niet alleen maar foute grappen in de auto. Ado, filmmaker uit Srebrenica toonde me waar hij opgroeide. Het huis stond er niet meer.
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 10, 2013
Zijn familiehuis werd in 1996 alsnog opgeblazen door buren toen ze overwogen terug te komen. Een jaar na de oorlog dus. #bratunac
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 10, 2013
De afgelopen jaren werd hij regelmatig geweigerd op terrassen in Bratunac, buurgemeente van Srebrenica. Hij blijft terugkomen.
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 10, 2013
Nu in Potocari, waar alles in gereedheid wordt gebracht voor herdenking en herbegrafenis morgen.
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 10, 2013
Na het uitgaan in Srebrenica vannacht wachtte de moeder van Ado op ons met een nachtelijk maal. pic.twitter.com/jUu1F8kKJh
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Dat uitgaan is geen grap. Één keer per jaar is het stadje vol. En de kroegen ook. Hangt soort van festivalsfeer. #srebrenica
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Straks dus om 11 uur begint ceremonie en herbegrafenis van 409 geïdentificeerde lichamen. #srebrenica
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Overbrengen lichamen gisteravond naar begraafplaats was zoals elk jaar indrukwekkend. Mannen dragen kistjes boven hun hoofd. #srebrenica
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Ado, wiens moeder nu weer n stevig ontbijt voor m’n neus zet maakte zijn 1ste kort film hier: Angel of #Srebrenicahttp://t.co/CbI3yubxeL
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Als jullie nu allemaal dat filmpje van Ado kijken delen, misschien dat ik m dan kan overtuigen van kracht Twitter :) http://t.co/CbI3yubxeL
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
De schoppen voor straks werden gister verdeeld over de graven http://t.co/9SrKi3DoYd
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
In auto naar Potocari. Langs de weg verhuren Bosnische Serviërs hun tuin/weiland als parkeerplaats. Sommigen vragen 5 euro. #brood#dood
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
#Srebrenica Tuurlijk. De moordenaars willen parkeergeld RT @verhalenvanmars Langs weg verhuren Serviërs weiland als parkeerplaats. 5 euro.
— Harald Doornbos (@HaraldDoornbos) July 11, 2013
Ceremonie Potocari begint met Bosnisch volkslied. Heeft geen tekst. Vreemd dat presidenten dit jaar niet op begraafplaats zijn maar in loods
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Geen foto’s voorlopig, want veel mensen en slecht netwerk.
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Vrouwen uit Servie (vrouwen in zwart) leggen kransen en houden banner op: Solidarnost.
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Terwijl mensen wachten op eredienst en begrafenis mogen eerst politici hun dooddoeners uitgebreid over mensen heen blaten. Ado: “bullshit”.
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Laatste spreker is pres izetbegovic. Ondertussen is t benauwd warm, dondert t in de verte en begint t te regenen. #srebrenica
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
#Srebrenica Ik breek. Kon net weer livestream kijken. Ik hoorde 'n qari begin aya 2:286 reciteren http://t.co/quI4KU0CY9 Bam! afgebroken :-(
— Abdulwadûd Louws (@AbdulwadudLouws) July 11, 2013
De doden zijn begraven. Hier en daar wordt nog aan het graf gebeden. De zon schijnt weer. Een man wijst de imam waar hij nodig is. #Potocari
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
@AbdulwadudLouws ik ga t thuis nog eens luisteren. Ik ken t niet maar ik hou van het geluid. Wat mij ontroert is de eenvoud. Geen poespas.
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Wat mij elke keer ontroert is de eenvoud, toewijding. Bezwete broers, neven, buren die het graf dichtgooien. Ze kunnen rusten nu. #Potocari
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Ok, op zoek naar koud bier voor mezelf en wifi voor wat foto’s. En rijdt er toevallig iemand naar Sarajevo? :) tzsaNina
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
Hague war crimes tribunal reinstates genocide charge against former Bosnian Serb leader Radovan Karadzic http://t.co/hNREU68WLy
— BBC Breaking News (@BBCBreaking) July 11, 2013
Tot zover Srebrenica/Potocari. Nu lift naar Sarajevo regelen. Morgen gewoon weer filmen in Pale. Je zou er schizofreen van worden. #bosna
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
@verhalenvanmars goed. heb in het verleden wel es gehoord dat er ook negatieve reacties waren
— Heleen Touquet (@HeleenTouquet) July 11, 2013
@HeleenTouquet een deel kwam gisteren op de fiets aan. Met groot applaus ontvangen. Vandaag kregen ze plek tussen vips.
— Marcel van der Steen (@verhalenvanmars) July 11, 2013
#Karadžić is now charged of #genocide in 7 municipalities in #Bosnia: Bratunac, Foča, Ključ, Prijedor, Sanski Most, Vlasenica, and Zvornik
— Nedad Memić (@NedadMemic) July 11, 2013
@NedadMemic not charged, the genocide charge is reinstated
— Anke Truijen (@AnkeTruijen) July 11, 2013
UPDATE 21.10 UUR: Met dank aan @jenanmoussa voordeze tweetmet link naar onderstaande YouTube video met 'no comment' beeldmateriaal van de herbegraving van vanmiddag van 409 slachtoffers van de genocide van 18 jaar geleden te Srebrenica:
Of het nu de eerste of de tweede dag van de vastenmaand is, vandaag is het voor iedere moslim(a) ramadan. Op mijn Twitter for Android maak ik een aparte ramadan kolom aan, op zoek naar bijzondere berichten. De tweets blijven maar komen, om de zoveel seconden stromen er weer tientallen binnen (zie screenshot hierboven). Wat mij tussen alle ramadan-felicitaties, -peptalks en -overdenkingen opvalt, zijn summiere berichten waarin vastenden laten merken hoe zeer ze een naaste of een familielid die (kort of lang geleden) is overleden missen. De pijn is er altijd, maar in deze heilige vastenmaand ramadan nòg meer. Hieronder een aantal embedded tweets van mensen die iemand missen waarmee ze de vreugde van (de komst van) de ramadan hadden willen delen:
Fourth Ramadan without you. Time flies, it's still clear in my head. But don't you worry. I'm okay, we're okay.
— Rina Wulandari (@balerinaa) July 10, 2013
First ramadan without my brother doesnt feel the same
— Soso Masssayeeeeb (@SaraMhsn) July 10, 2013
The first Ramadan without u grandpa .. Allah yed7oomk ..
#RIP ❤
— WOBI S. (@AW_AlSaad) July 10, 2013
Second Ramadan without him ... I miss u dadddy :( ..
— Mai Abaza (@MaiShAbaza) July 10, 2013
3rd Ramadan that you miss my beloved Grandpa. Rest peacefully in heaven
— Haneen Amireh (@MissAMIREH) July 10, 2013
I used to spend my first day Of Ramadan with my grandfather buying drinks and sweets
— Asia Qabel (@EssoKQ) July 10, 2013
Het is al weer zes jaar geleden dat Kiné Niang, de Senegalese oma van mijn kinderen, is heengegaan. Maandag 26 februari 2007 is voor ons een zwarte dag: kort na het gezamenlijk verrichten van het namiddaggebed krijgen we een telefoontje.
Onze mater familias is niet meer
Ik zie een Senegalees nummer in de display, zet de telefoon op de luidspreker en we horen "Ik heb heel slecht nieuws..." Het is mijn zwager Mansour en Ndoya begrijpt direct dat haar moeder is overleden. Wij zijn de eersten die hij op de hoogte brengt, direct na het overlijden. Dat zou betekenen dat mijn schoonmoeder Kiné Niang is overleden tijdens ons namiddaggebed. Het avondgebed wordt een worsteling, ik vecht tegen de tranen. Een dag later wordt Kiné Niang ter aarde besteld, maar niet voordat Ndoya per telefoon een aantal smeekbeden uitspreekt terwijl in haar geboortestad Rufisque een mobiel bij de oren van haar moeder wordt gehouden.
Kiné Niang was een echte mater familias. Daarom werd ze door iedereen Yaay Booy (Moedertje Lief) genoemd. 'Yaay' betekent 'moeder' en 'Booy' is een toevoeging die affectie aanduidt.
Kleindochter Aïda krijgt slecht nieuws
In haar laatste tijd op aarde heeft Yaay Booy problemen met zien. Kleindochter Aïda begeleidt haar bij het shoppen. Vóór aanschaf van een lap stof beschrijft Aïda de kwaliteit, de kleuren en de opdruk, zodat Yaay Booy een weloverwogen keuze kan maken. Helaas is haar geen tijd gegeven om de gekochte stoffen te dragen. Tijdens een baptème (doopfeest) van haar nieuwste kleinkind wordt Yaay Booy ziek en vervolgens opgenomen. Na een paar dagen gaat het beter en Aïda krijgt hoop. In afwachting van Yaay Booy's thuiskomst begint ze met het strijken van de stoffen. Tijdens het strijken wordt ze gebeld. "Ik heb heel slechts nieuws..."
Dochter Ndoya organiseert eerste kaamil
Een paar maanden later ontvangen we een pakje uit Senegal met daarin o.a. een witte omslagdoek van Yaay Booy. Ndoya zielsgelukkig en de koningin te rijk. Ze heeft een tastbare herinnering aan haar moeder. Het is dan inmiddels december 2007 en het zal niet lang meer duren voor het overlijden van Yaay Booy voor het eerst herdacht wordt. Het is traditie om bij het gedenken van het overlijden van iemand uit de koran te reciteren. Zo'n gebeurtenis heet een kaamil. Meerdere recitanten dragen dan, voorgegaan door een imam, tegelijk voor uit de koran, dat klinkt dan als een geroezemoes van heilige verzen. Mash'Allah.
Kiné junior
Ndoya neemt de organisatie van de eerste kaamil voor Yaay Booy ter hand en vlak vóór 26 februari 2008 arriveert ze in Senegal. Vlak na de kaamil bezoekt ze het graf van haar moeder. Nu realiseert ze zich pas ècht dat Moedertje Lief er niet meer is. Diezelfde dag ('s avonds) bellen we haar op en vragen we haar naar de indrukken die ze heeft opgedaan. We zetten de telefoon op de luidspreker zodat we haar allemaal goed kunnen verstaan. Ook onze kleine Kiné (inderdaad, vernoemd naar Yaay Booy) is dolblij haar moeder te horen (zie foto).
www.youtube.com/watch?v=K_QXeJ5deBo
(video met o.a. beelden van de eerste kaamil ter nagedachtenis van El Hadji Maguette Birama Sarr, de man van Yaay Booy)
Bij het raadplegen van het overzicht van Bambuser live streams uit de categorie Middle East kom ik een paar uur geleden terecht bij een bijzondere stream bambuser.com/v/2751618
Deze keer geen totaalbeelden van veraf of weer een protesterende menigte. Deze stream is het verslag van een begrafenis, van het begin tot het eind. Vanaf het speciale djanaza gebed tot de teraardebestelling. Zo’n djanaza gebed blijft bijzonder. Het wordt staand verricht, zonder soera’s (koranhoofdstukken) en met extra veel takbiers (Allahoe Akbar) en dua’s (smeekbeden). Bekijk de video via onderstaande Bambuser player:
Vorige week woensdag heb ik voor de eerste keer, na een gedwongen pauze van een kleine maand, weer een weblogbijdrage kunnen posten. Weblog.nl is bijna een maand offline geweest door problemen bij de verhuizing van de Typepad- naar de WordPress-omgeving. Dat offline zijn veroorzaakt dan een cold turkey joh! Bloggen hóórt er gewoon bij; of het nu columns zijn, foto’s, filmpjes of van commentaar voorziene nieuwsfeiten. Mash’Allah, wat was ik verwend met dat gemiddelde van ruim 48.000 hits per jaar! Het merendeel van die hits komt uit Senegal, België en (op de eerste plaats) Nederland.
Het is dan heel zuur wanneer dan in de laatste week van de ramadan van dit jaar mijn weblog offline gaat: de vastenmaand is altijd goed voor wat extra hits èn voor bijdragen vol inspiratie waar ik anders de rust niet voor heb. Tijdens de gedwongen blogpauze houd ik met behulp van de ‘Favorieten’ kolom van Twitter, bij, welke gebeurtenissen in het nieuws mij bezig houden. Wanneer ik het nieuws volg, ben ik altijd op zoek naar bijzondere invalshoeken: Twitter is daarbij onmisbaar. Het gros van mijn favoriete tweets uit mijn web-log-loze periode is afkomstig van twee journalisten die aan het begin van die periode juist zijn verhuisd van hun werkgebied ‘de Hoorn van Afrika’ naar Libië. De alinea’s van onderstaand nieuwsoverzicht (dat soms van hot naar her gaat – hoezo, ben ik een ADHDer? ;-) staan vol met linken naar die favoriete tweets: klik gerust door! (pagina’s worden in nieuwe vensters geopend)
VAN DE HOORN VAN AFRIKA NAAR LIBIË
In de laatste week van augustus verhuizen de journalisten Jenan Moussa en Harald Doornbos van de Hoorn van Afrika naar Tripoli, Libië. Bij al het drama dat hij verslaat, werkt de relativerende humor van Doornbos verfrissend. Moussa zoekt als het even kan de verhalen van vrouwen op, ook in Libië. Het volgen op Twitter van deze twee mensen is een waardevolle aanvulling op je dagelijkse portie nieuws uit het Midden-Oosten en wijde omtrek. Check in deze context mijn weblogbijdrage Stof tot nadenken | Food for thought van 17 augustus jl. 24 AUGUSTUS 2011
Bij het binnenkomen van Tripoli is de situatie voor de rebellen nog zeker niet beheersbaar. Maar dat mag de pret niet drukken! Refererend aan de Londense rellen tweet Doornbos het volgende: “treurig bericht voor #londonrioters, ik heb vandaag in heel Tripoli (oorlog, geen politie, iedereen gun) slechts 1 geplunderde winkel gezien” Typisch Doornbos! Denk maar aan zijn opmerking over die Somaliekids. In Nederland plaatst diezelfde dag Annemarie van Harten een kort bericht: “marcel is dood”. Dat bericht gaat op dat moment langs mij heen. Ik volg haar nog niet en weet niet wat er speelt in haar woonplaats Arnhem.
25 AUGUSTUS 2011
Terug naar Libië. Leuk om te lezen hoe één en dezelfde situatie verschillend wordt benaderd. Neem nu het personeel van het Zawiya ziekenhuis in Libië. Hun gastvrijheid doet Moussa denken aan haar moeder. Doornbos echter geeft het ziekenhuis een Michelin ster. Evenals Moussa tonen Doornbos’ foto’s kanten van het nieuws die je niet zomaar tegenkomt. Doornbos laat een bijzondere foto zien van twee rebellen bij een checkpoint die de auto waarin hij zit aanhouden. En dan deze: een blije Muhamad mag even de laptop van Doornbos gebruiken en kan zo na zes maanden weer zijn mail checken. Mash’Allah!
26 AUGUSTUS 2011
Vandaag lucht Van Harten haar hart op Twitter in een aantal berichten; ook die gaan deze dag nog langs me heen. Ze bericht over de overleden moslim Marcel, die dreigt gecremeerd te worden. Ze is op dat moment op Terschelling, ver weg van begraafplaats Moscowa (Arnhem) waar de crematie zal plaatsvinden. Om toch iets te doen, plant ze een uitvaartplechtigheid op het waddeneiland.
Doornbos opent de dag met gruwelendie tè erg zijn om op foto vast te leggen. Ook toont hij een foto van ex-model Talitha van Zon terwijl ze een hotel verlaat. Het werk van een journo kent werkelijk uitersten! Op Terschelling pakt Annemarie van Harten er opnieuw Twitter erbij en gooit een paar hartenkreten het net op. Ze zoekt een mooie soera voor dode Marcel, noemt uitvaart van sociale dienst Arnhem niets meer dan een kale vuilverbranding en in antwoord op een vraag verklaart ze zich nader: “@ramonbarends tis cremeren zonder dienst, muziek sprekers of bezoek.geen afscheid.geen tijd.” De eerste tweet, die over een soera, zou ik nooit gezien hebben, ware het niet dat tweep @NynkeSirene dit bericht retweette:
Mash’Allah. “Huh?” dacht ik eerst. Maar in retrospectief: moet je eens kijken naar die vraag, gevat in de RT. De Twitter achtergrond van @NynkeSirene bevat -tig cassettebandjes. Zou één van die bandjes zo’n mooie soera bevatten (of een song van James Brown, for that matter)? Zoals gezegd, na die “Huh?” deed ik niets – tot @NynkeSirene het woord richtte tot de moslims in haar timeline. Even dacht ik dat ze hen vroeg om te vertrekken, maar ik realiseerde me al snel dat het eerste woord ‘lieve’ betekent, in het Frysk. “Leave moslims uit mijn timeline, hebben jullie zin/tijd om je over mijn vorige tweet te buigen? #waardigsterven #soera” Ik vraag Annemarie van Harten “Waarom een soera? Was Marcel moslim?”
28 AUGUSTUS 2011
Het is inmiddels de voorlaatste ramadandag van 2011. Van Harten, nog steeds op het eiland Terschelling, ver weg van al het rumoer in Arnhem, krijgt van alle kanten vragen op zich afgevuurd. Van de antwoorden kom ik veel te weten: de voorgenomen crematie zal plaatsvinden op begraafplaats Moscowa te Arnhem, Marcel was een verslaafde, had geen familie en was door ziekte aan huis gebonden, bezocht geen moskee.
Diezelfde dag gaan mijn gedachten ook uit naar het naderende einde. Van de ramadan, wel te verstaan. Ik denk terug aan de opnames die bij ons thuis (toen nog ‘ons’) op suikerfeest 2007 zijn gemaakt ten bate van een aflevering van KRO’s De Reünie. In deze en deze tweet stuur ik mijn followers de link naar de aflevering. Harald Doornbos reageert direct: “@AbdulwadudLouws dat was een laaaaaange Ramadan!Laatste loodjes… groet”.
Alhamdulillah is Ibrahim Wijbenga, voorzitter van het Islamitisch Begrafeniswezen, door alle aandacht op Twitter op de hoogte gebracht van ‘de zaak Marcel’. Hij neemt zich voor Marcels begrafenis te regelen; begraafplaats Moscowa heeft ook een islamitisch gedeelte, zo weet hij.
Ondertussen ontvang ik weer berichten uit Libië. Al is de strijd nog niet gestreden, her en der lijkt het gewone dagelijkse leven terug te keren. “Market is open 2day in #tripoli. Saw 2 men swimming in sea. [...]” tweet Jenan Moussa. Een ander mooi voorbeeld van het verschil in benadering door Moussa en Doornbos. Daar waar Moussa observeert, denkt Doornbos aan een duik in de Méditerranée, zo blauw - zoals hij zich altijd stort in het onderwerp dat hij behandelt.
Suikerfeest (Eid oel-Fitr) in Nederland! In het grootste gedeelte van Libië moeten ze nog één dag vasten en is het morgen pas feest. Lex Runderkamp c.s. hebben zich al helemaal in Tripoli geïnstalleerd, ze gaan een reportage draaien waarvan Runderkamp al precies in het hoofd heeft hoe het eindshot er uit gaat zien: “Plein van de Martelaren helemaal vol vrije biddende Libiërs”. Ook hij denkt (net als Doornbos) aan een duik in de Middellandse Zee. Thuis in Zutphen voel ik me lekker, het is feest. En als ik me lekker voel, ben ik extra in de stemming voor flauwe woordgrappen:
Harald Doornbos plaatst een foto van mensen in een Tripolitaanse snoepwinkel. Mij valt het Milka logo op, nog net zichtbaar in de rechterbovenhoek van de foto. In een reactie wenst Doornbos mij een gezegend feest toe: “Eid Mubarak, BTW”.
Ik blijf de gebeurtenissen in Libië met interesse (en grote zorgen) volgen. Twee nieuwe tweeps die ik vanaf begin september volg verdienen speciale aandacht:
Raggz ‘e-b @raggzeb
Een dan hebben we nog een Libische rebel die járen in Schotland heeft gewoond. Hij is gefrustreerd, omdat hij niet weet waarom ze niet verder mogen opstomen. Als het staakt-het-vuren wordt verlengd kan dat worden uitgelegd als een teken van zwakte bij de rebellen, zo is zijn overtuiging.
In Nederland is ‘moslim Marcel’ inmiddels begraven in begraafplaats Moscowa te Arnhem (op tweede suikerfeestdag, 1 september jl.). Annemarie van Harten neemt zich voor zijn graf te bezoeken: “Jammer dat ik hem niet nog 1 keer kan zien.”
Flabbergasted ben ik door deze actie. Stomverbaasd ben ik als ik lees dat de man gedwongen wordt opgenomen. Waarom geen rechtszaak? De volgende dag (5 sep) moet ik nog steeds bijkomen. ‘s Avonds zap ik wat en kom ik terecht op het kanaal Arte. Hé, het Concertgebouw! Maar dan tijdens een optreden van Aretha Franklin (1968). Wauw! Wild werd ik. Nog nooit heb ik zo meegeleefd met de registratie van een live-concert als die avond. “Vast als reactie op het optreden van de stand-up Messias,” zeg ik als huis-tuin-en-keuken psycholoog. Nog nooit vervuilde ik de Twitter timeline van mijn volgers op zó'n erge manier: tweet1tweet2tweet3tweet4tweet5tweet6tweet7tweet8tweet9tweet10tweet11tweet12
In Nederland speelt ondertussen de kwestie van wel of niet hoofddoek dragen op het Don Bosco College te Volendam. Ik wijd er één tweet aan, een bericht met links naar m.i. precies de juiste informatie: het Teletekst bericht (“Hof: School mag hoofddoek verbieden”) en een reactie recht uit het hart geschreven door een mij dierbare tweep. Jammer genoeg is die reactie (over het dragen van een hoofddoek door Jezus’ moeder Maria, raddiyallahoe anha) niet meer beschikbaar.
Op 7 september wordt duidelijk dat de scoop van Jenan Moussa (het interview met Hala Misrata) de hele wereld over zal gaan [Yahoo News]. Harald Doornbos (samen met collega Jenan in Libië) is in een goede bui en laat zich letterlijk meevoeren door een rebellencommandant en in gezelschap van paffende rebellen betreurt hij dat hij ooit is gestopt met roken. “Een tevreden roker is geen onruststoker” zegt hij. Eén van de volgers van Harald Doornbos heeft zo zijn twijfels bij de kwalificatie ‘geen onruststokers’ daar waar het rebellen betreft. Harald zou Harald niet zijn als hij daar geen passend antwoord op had.
Af en toe word ik moedeloos van al die rampspoed in de wereld. Dan is het fijn wanneer er mensen zijn die even de aandacht verleggen naar positieve zaken: Doornbos over Khaled, the luckiest man alive in Libya. Stefan Pop over de Griekse crisis. Etcetera. Je aandacht richten tot Allah, Heilig en Verheven, is bij moedeloosheid pas ècht een goede oplossing. Mash’Allah! Wanneer dan iemand uit mijn timeline komt met een heel simpele tweet “How can u deny the Oneness of Allaah?” doet me dat gelijk denken aan mijn lievelingssoera, soera Ar-Rahmaan, waar deze retorische vraag uit afkomstig is. “You make my day!” tweet ik terug. “Alhamdulillaah [...] Na3am..klopt indd ;)” krijg ik als antwoord. Alle lof aan Allah, de Heer der Werelden!
Dan is het weer lachen geblazen met Harald Doornbos en één van zijn volgers, Jaap van Essen. De discussie gaat over de kleuren rood, zwart en groen.
Jenan Moussa komt op de valreep nog met een leuke anekdote. Haar taxichauffeur in Tripoli heeft een bijzondere ringtone:
11 SEPTEMBER 2011
Velen hebben er last van. Altijd weer die programma’s over De Aanslagen waarna je als moslim weer tot de verantwoording wordt geroepen. Niet zo vreemd dat veel moslims (en niet-moslims trouwens ook) getuigen van hun nine-eleven moeheid. Zeker op zo’n dag als vandaag. Maar wanneer Khalid Sinouh (reserve-keeper van PSV), voorafgaande aan een wedstrijd, op Twitter laat weten dat hij moe wordt van die 9/11 propaganda dan zijn de rapen gaar. “De honger in Afrika, Syrië, Palestijnen, Irak”. Er gebeurt nog zoveel meer op de wereld, wil hij zeggen. En nee, dat is geen moslimpropaganda maar hedendaagse wereldproblematiek. Sinouh heeft dan nog de illusie dat vanaf 14.00 uur die dag de focus weer op voetbal is (dan begint de wedstrijd). Niet dus. Op Twitter gaat hij het gesprek aan met diverse critici. Hij vindt dat 9/11 met bescheidenheid herdacht moet worden en stelt vragen bij de opmerking van iemand die zegt dat de oorlog in Irak niet vergeleken mag worden met De Aanslagen.
Mash’Allah. Something completely different is zeker @esbudakra. Haar observaties (meestal verdeeld over een aantal tweets) zijn ijzersterk en zeker een aanwinst voor je Twitter timeline. Op 12 september gaat een reeks berichten de deur uit over de onbeschoftheid van het manvolk, hun grove praat maakt haar razend. In dit geval betreft het manvolk zogenoemde baardbroeders, “die kan je ook niet meer vertrouwen, blijkt net”.
Het is een wat rustige periode, ook op Twitter. Dan heb ik tijd om te muggenziften. Als ik dan (14 sep) iemand in het radioprogramma Langs De Lijn hoor praten over “Klein Duimpje en Goliath” dan maak ik daar even wat werk van (zie tweet boven deze alinea). Luister hier naar het betreffende fragment: www.youtube.com/watch?v=E2etVaCXo_o
En dan, een dag later, een vraag over de Libische cuisine aan Harald Doornbos: Rob Berends vraagt zich af hoe het zit met het Libische eten. Het antwoord van Doornbos kun je het beste samenvatten met dat bekende hollandsche spreekwoord “honger maakt rauwe bonen zoet”. Als ik het goed begrijp, gaan zijn gedachten namelijk uit naar een fata morgana inclusief een vestiging van het vijf-sterren restaurant ‘snackbar Klarenbeek’. Rob Berends stelt Harald Doornbos voor om het concept van het patatje oorlog te claimen en een keten te beginnen. Doornbos neemt het voorstel in overweging.
Als je nog niet in actie mag komen door een staakt-het-vuren, heb je andere zorgen. Vandaag speelt Liverpool tegen Tottenham en rebel @raggzeb wilt koste wat het kost de match zien. Als je de tekst van zijn profiel kent, weet je dat dat hoge prioriteit heeft: “fighting the power. bringing down evil dictators then putting my feet up to watch the footie”. Maar hij vindt geen livestream van deze match! En dat stoort hem. Ik stuur hem de link maar helaas, in Libië is het internet te langzaam om de beelden te kunnen bekijken. “I wish you luck with following the match,” zeg ik, “and (more important) may Allah give you victory in the battle. Ameen.” Raggz ‘e-b: “Ameen.”
Dan wat foto’s van Jenan Moussa. Zelfde situaties als in de fotoserie van Harald Doornbos, soms vanuit een andere hoek bekeken: gewonde wordt veldziekenhuisje binnengebracht en een lichtgewonde CNN producer. Op Moussa’s foto van een doos vol MREs is de informatie duidelijk leesbaar: elke maaltijd heeft een ‘water activated flameless ration heater’. Ben benieuwd* hoe dàt nu precies werkt…
Later op de avond kijk ik naar “Zo: Raymann” op Nederland 1. Ik ben blij dat Jörgen Raymanns typetje ‘slager Achmed’ (“Altijd prijs met Achmed”) weer terug is, maar wat mij van deze uitzending toch het meeste bij blijft is de ‘speech’ van cabaretier Mike Boddé. Via deze webpagina kun je de volledige uitzending bekijken, vanaf ca. 19m00s kun je kijken naar Mike Boddé. Als een ‘echte’ Rotterdammert spreekt hij over de besmettelijkheid van de islam in Nederland #lol. De speech wordt direct gevolgd door een quiz gepresenteerd door de immer sympathieke Achmed de Buurtslager, geassisteerd door zijn slimste, en enige, zoon Rachiiiiid.
19 SEPTEMBER 2011
In Nederland is er ophef over Feestkleding365.nl die sinds 15 september boerka’s verkoopt: “Met de factuur van Feestkleding 365 toon je als het nodig is aan dat het hier om carnavalskleding gaat. Niemand die je wat maakt. O ja, en mocht je de door het kabinet in het vooruitzicht gestelde boete van 380 euro krijgen, dan betalen wij die voor je!” Dit is natuurlijk koren op de molen van mensen als Ehsan Jami. Vandaag zegt hij in een tweet dat je een cultuurverrader bent als je zo’n boete (als hierboven genoemd) betaalt, ook noemt hij de islam (niet voor de eerste keer) achterlijk. Op mijn vraag wat Ehsan Jami als zijn cultuur beschouwt, heeft hij tot nu toe geen antwoord gegeven, terwijl hij in de regel mensen snel van repliek dient. Raakt mijn vraag wellicht een gevoelige snaar?
Mocht in de toekomst de webpagina met de boerka-aanbieding niet meer beschikbaar zijn, dan is hier nog een mooi voorbeeld van de webpagina (vier screenshots aan elkaar 'geplakt' - klik op de afbeelding voor een groter formaat):
Luisteren en kijken naar de Algemene Politieke Beschouwingen is zeker geen straf wanneer ik mijn Twitter timeline er bij hou. Zeker wanneer iemand als @Liefdevollid deze boodschap op Twitter zet: “Zal je zien dat Henk en Ingrid inmiddels hardwerkende moslims zijn geworden”. De dag wordt afgesloten met een typische Doornbos tweet, wéér zo’n voorbeeld van ‘de humor ligt op straat’, ook in Libië. Komt-ie:
Na weken heb ik gisteren éindelijk weer een bijdrage kunnen posten op mijn weblog. Vandaag gaat Harald Doornbos terug naar Dubai. Een mooie gelegenheid om dit nieuwsoverzicht af te sluiten. Ik heb nu meer dan genoeg de schade ingehaald van weken-zonder-weblog, dacht ik zo. Mijn dochter Kiné (11 jr) doet via mij alvast de groeten aan Oggi, de kat van Doornbos die nu weken heeft doorgebracht in een asiel in Dubai. Dat valt goed en twee dagen later post Doornbos op veler verzoek een foto van Oggi (uit maart 2011), zijn “duizend dollar golden boy”. Oost west, thuis best.
.jpg)
