Kinderkoran?! (III)

Zojuist het programma InFocus bekeken, het actualiteitenprogramma van de Nederlandse Moslim Omroep.

Als uitsmijter aan het eind het item over het boek “We vertellen je het mooiste verhaal. Koranvertellingen.” Wat ik mis in het hele item is de discussie over het afbeelden van profeten. Leuk om te zien hoe enthousiast Prof. Leemhuis vertelt over islamitische kinderboeken die op de Egyptische markt verschijnen, boeken met illustraties en ‘pop-ups’ enzo. Maar ja, wat moet ik daar mee? De discussie in InFocus gaat over wèl of niet afbeelden van levende wezens in het algemeen.
Wel, afbeeldingen op zich zijn voor mij geen punt van discussie bij een boek als “Koranvertellingen”. Om er achter te komen hoe het dan zit met het afbeelden van profeten in dat boek, zal ik het toch zelf moeten gaan lezen en, vooral dus, bekijken; InFocus geeft daar namelijk geen opheldering over. Die e-mail van Joost van Schendel van Bulaaq, zie mijn weblogbijdrage Kinderkoran?! (II), heeft bij mij verkeerde verwachtingen gewekt. Daarin wordt immers gezegd:

“Kijkt u zondag a.s. naar de uitzending van de NMO. Daarin wordt o.a. nader ingegaan op het afbeelden van profeten.” [onderstreping is van Abdulwadûd]

Daar ik op zich geen problemen heb met de manier waarop het boek kennis over de koran wilt doorgeven aan kinderen, zal ik daarom binnenkort incha Allah het boek aanschaffen. Mijn vrouw en ik zullen dan incha Allah kennis nemen van de inhoud en de vorm en dan gezamenlijk incha Allah tot een besluit komen of we het al dan niet een geschikt boek achten voor onze kinderen. Voor informatie over deze uitzending, zoals verschenen op de website van de Nederlandse Moslim Omroep, klik HIER.

UPDATE d.d. 11 maart 2012: NMO is offline.
Lees de genoemde informatie op deze gearchiveerde webpagina:
web.archive.org/web/20041230072100/http://nmo.omroep.nl/cgi/nmo/?s=4&id=10&e=275

Mbaye Donde, de jali van de profeten van de islam

Om hier in Nederland iets van de ambiance van ramadan mee te krijgen, luisteren Ndoya en ik nog meer dan gewoonlijk naar RFM en Walf FM, twee Senegalese radiostations die ook via het internet te ontvangen zijn (zie de twee links in de linkerkolom van mijn weblog).

Naast de doorsnee-programmering van muziek, actualiteiten en elke ochtend vroeg een preek van de huis-imam, zijn er nu extra programma’s waarin de ramadan centraal staat. Dat variëert dan van lezingen, discussies en chants religieux tot wat licht vermaak. Op Walf FM neemt DJ Kouthia het vermaak voor zijn rekening: als een soort imam Gremdaat (zonder de ‘spekjes’ uiteraard :-) legt hij zijn luisteraars het vuur aan de schenen.

Gisterenavond: bij uitzondering stemmen Ndoya en ik af op het internet-radiostation TamTam Online (v/h Suñusound Live), van origine een kanaal met uitsluitend muziek maar tegenwoordig een kanaal waar muziek en praatprogramma’s worden afgewisseld. De Senegalese DJ Modibo zwaait er de scepter. UPDATE D.D. 11 MAART 2012: AlloDakar.com is nu de thuishaven van TamTam Online. Zijn programma’s zijn met name gericht op zijn landgenoten in de diaspora. Ook hij heeft tijdens de ramadan voor een aangepaste programmering gezorgd. Tot haar verrassing hoort Ndoya in zijn religieus programma de stem van Mbaye Donde, die op gedragen wijze een chant religieus zingt (uiteraard a capella [sic]) over de hemelvaart van de profeet Mohammed (vrede zij met hem), waarbij een aantal stemmen op de achtergrond telkens de vredesgroet voor de profeet, “Sallallahoe waleyi wa sellem”, voor hun rekening nemen – als ware het een refrein. Mashallah, heel inspirerend!

Na afloop van het programma komen bij Ndoya herinneringen naar boven aan de keer dat zij Mbaye Donde live heeft mogen meemaken. Voor ik daar aan toe kom eerst even dit: Senegal kent de cultuur van de jali’s, zangers die voor hun inkomen personen prijzen met gezangen, bijvoorbeeld tijdens feesten en partijen (of zoals tegenwoordig op cassettes en CD’s). Tijdens het zingen loopt een jali langs de feestgangers die hem dan bankbiljetten in de hand drukken, hij houdt de biljetten vast tijdens het zingen en neemt ze na afloop mee. Zo voorziet hij in zijn levensonderhoud.

Wel, Mbaye Donde wordt wel de jali van de profeten genoemd. Ook hij luistert feesten (en rouwbijeenkomsten) op met zijn aanwezigheid als jali, maar je zal hem alleen de lof horen zingen op de profeten van de islam. Zo heeft Ndoya hem eens meegemaakt tijdens een rouwbijeenkomst voor haar overleden grootvader Mame Abdou. Ook daar krijgt Mbaye Donde bankbiljetten toegestopt door de aanwezigen, maar hij houdt het niet voor zichzelf. Wanneer zijn hand vol is met biljetten, draait hij zich om naar rechts en geeft de eerste persoon die hij tegenkomt het geld. Wanneer hij huiswaarts keert, heeft hij reeds al het ‘verdiende’ geld als sadaqa aan enkele gelukkige aanwezigen gegeven… Mash’Allah!

[met dank aan Ndoya]

www.wat.tv/audio/gamou-2006-mbaye-donde-isra-1v5p_2fvj1_.html

GAMOU 2006 Mbaye Donde - Isra (fragment) www.abdulwadud.nl Vidéo abdulwadud

Kinderkoran?! (II)

Vandaag stuurde ik naar uitgeverij Bulaaq deze e-mail:

”Assalaamoe Aleikoem, Ik heb een voorstel en wil heel graag weten hoe uitgeverij Bulaaq daar tegenover staat: Zou het een optie kunnen zijn dat het boek Koranvertellingen ook verschijnt in een editie zonder illustraties? Op die manier kunnen ook mensen die moeite hebben met de afbeeldingen (van o.a. profeten) kennis nemen van de inhoud. Ondergetekende bijvoorbeeld heeft er moeite mee dat er illustraties in staan van o.a. Noach, Isa en Ibrahiem, maar ik wil wat graag kennis nemen van de inhoud van het boek zonder die illustraties tegen te komen. Ik begrijp wel dat de illustrator daar niet zo blij mee zou zijn, maar ik hoop wel dat hij voor mijn voorstel begrip kan opbrengen. Bij voorbaat dank voor jullie snelle reactie. Wassalaam, Abdulwadûd. www.abdulwadud.nl “

Minder dan een uur later kwam het antwoord:

“Aleikoem salaam,
Uw verzoek is het eerste van deze aard. Ik zal het serieus overwegen. Kijkt u zondag a.s. naar de uitzending van de NMO. Daarin wordt o.a. nader ingegaan op het afbeelden van profeten. Met vriendelijke groet, Joost van Schendel.
Uitgeverij BULAAQ Recht Boomssloot 69 1011 CW Amsterdam tel: +31 (0)20 428 75 01 fax: +31 (0)20 428 75 06 bulaaq@wxs.nl“

Dit verzin je niet… (II)

Even verderop wonen vrienden van ons. Het zijn geen moslims maar ze hebben alle respect voor onze leefwijze. Hier volgt een scène uit hun dagelijks leven die ik je zeker niet wil onthouden (het speelde zich gisteren af):

“Mama! Gisteren zeiden ze op het Jeugdjournaal dat je vanaf vandaag niet meer mag eten.”

“Hè?!”

“Ja, want dan is het rammaaraan of zo.”

“Maak je geen zorgen, het zijn moslims die dan overdag niet eten. Het heet trouwens ramadan.”

“Mogen ze dan ook niet drinken, mama?”

“Dat weet ik niet precies. Dat vraag ik straks wel aan Abdulwadûd of Ndoya.”

“Gelukkig maar dat wij dan wel mogen eten. Mag ik nog een boterham met kaas?”

Geen werk meer? Alhamdulillah!

Ramadan heeft zo zijn verrassingen. Vanochtend koud op de werkvloer word ik door één van de leidinggevenden van het call center waar ik als uitzendkracht werkzaam ben, uitgenodigd voor een gesprek. Een slecht-nieuws-gesprek. Het inbound-project waar ik aan meewerk heeft minder mensen nodig dan het nu heeft. De bezetting van het project wordt daarom teruggebracht en één van de mensen die kan vertrekken is ondergetekende. De leidinggevende informeert mij op correcte wijze en biedt mij een bakkie troost aan. “Met alles erin”, zeg ik nog. Terwijl ik mijn laatste werkbriefje invul, neem ik een slok koffie. En nog één. “Nee toch”, denk ik ineens. De teleurstelling en tijdelijke verwarring is zo groot, dat ik het bakkie troost graag tot me neem, daarbij de ramadan veronachtzamend.

Alhamdulillah. Allah is de meest Vergevensgezinde, de meest Genadevolle. Ook al heb ik per ongeluk een paar slokken genomen, ik ga vandaag gewoon door met vasten maar zal incha Allah deze dag ook ‘inhalen’ zoals het heet, ‘repareren’ zegt men ook wel. Want als ik iets doe, dan doe ik het ook incha Allah met volle inzet en volle overtuiging. Dat geldt trouwens ook voor werk zóeken…

Stilstaan bij Allah

Bismillah. Bij alles wat je doet, sta je stil. Bij Allah, soebhana wa ta’ala. Zeker tijdens de ramadan, de heilige maand die voor velen van ons moslims vandaag is begonnen. Het is je nu geboden door Allah soebhana wa ta’ala om geen gehoor te geven aan de impulsen van honger, dorst en seks – dit vanaf vlak vóór de ochtendschemering tot aan het begin van de avondschemering. Onderdrukking van deze impulsen brengt je incha Allah zo nog dichter bij Hem dan je vijf dagelijkse gebeden reeds doen. Onderdrukking van deze impulsen is ook een training van de zelfdiscipline.

Luister naar de aya’s 183 tot en met 188 van soera Al-Baqarah: die bekende aya’s over het vasten (tijdens de ramadan); concentreer je op Hem, weet nee vóel dat je voor Hem vast. Allah is jouw focuspunt. Een maand lang begin je nu elke ochtend vroeg voor Hem met vasten en verbreek je elke avond het vasten. Ter meerdere eer en glorie van Hem. Alhamdulillahi Rabbil’Aalamien.

klik HIER om te luisteren naar de aya’s 183 tot en met 188 e.v. van soera Al-Baqarah, lees de uitleg (in diverse talen, waaronder Engels en Turks) mee

Focussen op Allah

Laatst heb ik samen met mijn dochtertje Kiné (vier jaar) een film bekeken, gedownload van Harunyahya.com. Het commentaar en de titels zijn in het Engels, maar mashallah dat is geen probleem voor die kleuter; aan de beelden heeft ze genoeg.

“Papa, kijk! Een wolk! (…) Blaadjes! (…) Berg! (…) De zon! (…)”

Wat ze ziet is een amalgaam van beelden, ogenschijnlijk stockmateriaal. De natuur in al zijn glorie wordt afgewisseld met bird eye views van steden en beeldmanipulaties à la Koyaanisqatsi. De film is zeker géén cinematografisch hoogtepunt maar het een praatje-bij-een-plaatje noemen zou afbreuk doen aan de heldere en duidelijke koran-uitleg.

Gebruik de beelden gewoon als focuspunt terwijl je luistert naar een verhandeling waarin enkele Schone Namen van Allah (asmaa-oel-hoesna) de revue passeren. Ik bedenk me ineens dat de beelden, anders gemonteerd, prima zouden kunnen functioneren als focuspunt terwijl je luistert naar soera Ar-Rahmaan – het liefst gereciteerd in een tadjwied-stijl: langzaam en gedragen en met àlle tijd van de wereld voor pauzes tussen de aya’s.

archive.org/download/055_Abdul-Samad_Tajwed.mp3

Klik HIER om de genoemde film te kunnen downloaden

Klik HIER om te luisteren naar soera Ar-Rahmaan, lees de uitleg (in diverse talen, waaronder Engels en Turks) mee

UPDATE 2 JANUARI 2013: Luister via de audio player bovenaan deze weblogbijdrage naar soera Ar-Rahmaan, gereciteerd in de gedragen tadjwied-stijl door Abdulbaset Abdessamad. De genoemde film over de Schone Namen van Allah is anno 2003 geplaatst op HarunYahya.com. Inmiddels staat het werk ook op YouTube. Kijk via onderstaande YouTube player naar “The Names of Allah”

www.youtube.com/watch?v=LgZjjeYnyYc

Inzoomen op Allah

Naast de hadithverzameling van An-Nawawî lees ik regelmatig ook “Veertig Hadith Qudsi” (Uitgeverij Noer, vertaling Oem Hamza), een verzameling heilige overleveringen. Heilig, omdat zij “in tegenstelling tot de meerderheid van de profetische hadith, met de keten van overleveraars (de sanad) niet tot de Profeet (vzmh) teruggeleid worden, maar tot de Almachtige Zelf” (aldus de samenstellers van deze verzameling).

Bij het lezen van een hadith ga ik meestal als volgt te werk: ik lees eerst de Nederlandse vertaling, waarna ik dan de originele Arabische versie voorzichtig lezend tot me neem. Bij het lezen van hadith qudsi no. 2 komt Allah, soebhana wa ta’ala, mij plots zeer nader – denk daarbij aan een camera die een totaalbeeld toont en plots vlak voor het eind van het shot inzoomt en de kijker confronteert.

In hadith qudsi no. 2 geeft Allah, soebhana wa ta’ala, in eerste 'persoon' een totaalbeeld van een bekend gegeven: de ontkenning van Zijn bestaan door de mens. In de laatste regel wordt dan ‘ingezoomd’ op Zijn eenheid. Op welke manier confronteert deze hadith? Daar kom ik zo op. Eerst even dit: Zoals vele andere moslimbroeders en -zusters gebruik ik als extra soera tijdens de salaat onder andere soera Al-Ikhlaas:

Bismillâhi Rahmani Rahiem
Qoel hoewa-l-lâhoe ahad
Allâhoe-s-samad
Lam yalid wa lam yoelad
Wa lam yakoe-l-lahoe koefoewan ahad
Sadaqallâhoe-l-aziem

Hier spreekt Allah over Zijn Eenheid in derde persoon en zegt hierover in deze soera onder andere:

“Hij is niet verwekt, noch is Hij verwekt, en niets of niemand is Hem in enig opzicht gelijk”

Ineens lees ik dan aan het einde van hadith qudsi no. 2 die overbekende regels over de tawhid, de Eenheid van Allah, maar dan in eerste persoon.

“Ik ben niet verwekt, noch heb Ik verwekt, en niets of niemand is Mij in enig opzicht gelijk”

Knal! Dat confronteert, joh! Dan komt Allah, soebhana wa ta’ala, ineens héél erg dichtbij me, dichterbij dan mijn halsslagader 50:16. Voorzichtig en met kloppend hart neem ik deze regels in mij op en een groot ontzag voor mijn Heer maakt zich van mij meester:

Lam alid wa lam oelad, wa lam yakoe-l-lie koefoewan ahad

Mash’Allah…


UPDATE 12 maart 2012: Het genoemde exemplaar van “Veertig Hadith Qudsi” is nog steeds in mijn bezit. Mash’Allah, het valt bijna uit elkaar :-)

Kinderkoran?! (I)

Sinds enkele dagen maak ik minder uren per week. Maar goed ook, zo zie ik doordeweeks mijn kinderen vaker. Nu ik alhamdulillah sinds twee weken weer werk, lees ik weer regelmatig een krant, zo één die je gratis mee kan meenemen voor je de trein instapt. De ‘Metro’ in dit geval. De krant ‘Metro’ staat in het algemeen niet echt bekend om zijn positieve houding ten opzichte van islam in het algemeen en moslims in het bijzonder (wat heet, intégendeel).

Daarom frons ik mijn wenkbrauwen bij het lezen van de kop “Nederland heeft primeur met kinderkoran” die ik aantref op pagina 3 van de krant ‘Metro’ van vrijdag 8 oktober 2004 (pdf) UPDATE d.d. 12 maart 2012: klik hier voor een gearchiveerde pdf van deze krant Nee, niet weer, hè, denk ik. Goed, ik tel even tot tien (sabr is immers een schone zaak :-) en lees dan het bericht onder de kop. De ‘primeur’ is geen herschrijving van de koran (zoals de kinderbijbel een herschrijving is van de bijbel) maar “een lopend verhaal waarin een overgrootvader vragen van zijn kleinkind over het heilige boek beantwoordt,” aldus Joost van Schendel van uitgeverij Bulaaq in het genoemde bericht. Nou, als er op die manier naar kinderen toe kennis over islam wordt overgedragen, dan heb ik er zeker salaam mee.

Waar ik geen salaam mee heb, is het afbeelden van diverse profeten: “Onder de geschilderde personen zijn Ibrahim (Abraham), Noeh (Nûh/Noach) en Isa, zoon van Maryam (Jezus, zoon van Maria). Maar Mohammed ontbreekt. Alic zou er niet mee zitten, maar voor het potentiële lezerspubliek zou het tè gevoelig liggen, net als het afbeelden van zijn metgezellen.” (Lodewijk Dros, Trouw, Religie & Filosofie, 7 oktober 2004)

Profeten (en hun directe familie en hun metgezellen) mogen niet worden afgebeeld, omdat anders het risico bestaat dat zij zullen worden aanbeden en niet Allah, soebhana wa ta’ala; word ik dan, na het uiten van zo’n opinie, door mensen tot een behoudende moslim bestempeld, so be it. Mashallah, bij het stofzuigen of het afwassen of het bereiden van één van mijn ‘specialiteiten’ of het vullen van de wasmachine of het ophangen van te drogen was (mijn vrouw heeft ook rust nodig) denk ik daar nog eens aan en lach. Ze kunnen de pot op :-)

De titel van het boek is “Wij vertellen je het mooiste verhaal. Koranvertellingen.” Schrijver: Farouk Anchour. Illustrator: Senad Alic. Uitgeverij: Bulaaq.

De influisteraar krijgt klop

Woensdagavond, anderhalve week geleden: Kiné en ik lopen alvast naar boven terwijl Ahmed beneden zijn zoentjes aan z’n mama geeft. Even later komt het kereltje naar boven gerend, met het eerste nummer van het tweemaandelijkse kindertijdschrift Onze Oemma in de hand. "Die was je vergeten, papa!"

Het is vandaag een drukke dag thuis. Buiten luidt stromende regen de herfst in en binnen ruziën de kinderen. “Er is storm op komst”, zou mijn moeder zeggen. Ik besluit Ahmed en Kiné de ‘kinderuitleg’ van soera An-Naas (uit Onze Oemma no. 1) voor te lezen. Ik zit op de rand van Ahmeds bed. Terwijl Kiné achter me staat en mijn hoofd met kusjes bedekt, luistert Ahmed aandachtig. Ik leg de link tussen zijn koppigheid van vandaag en "de influisteraar die slechte dingen in de harten van de mensen fluistert" Soera An-Naas, aya 5.

"Ja, die influisteraar zal wel dingen aan me hebben gezegd vandaag", zegt Ahmed met een grote grijns.

"Als dat zo is," zeg ik, "moet je sterk genoeg zijn om te zeggen ‘Influisteraar, wegwezen!’ en daarbij vraag je Allah dan om Zijn bescherming."

Na het voorlezen reciteren we samen de Fatihah. Dan stop ik Kiné in en geef ‘r een zoen. Dan hoor ik een klap en draai me om. Ik zie dat Ahmed zichzelf zojuist een oorvijg heeft verkocht.

"Jongen, wat doe je nu?"

"Ik geef de influisteraar een klap, papa." :-)

Computercrash? Alhamdulillah! (I)

"God zij dank!" Een uitdrukking die ik in mijn Nederlands-Hervormde verleden alleen gebruikte wanneer er een kwaad was afgewend of een ongeluk voorkomen. Binnen islam echter wordt Allah ten allen tijde dank gezegd, want alles is van Allah afkomstig. Ellende, geluk. Rijkdom, armoede. In mijn begintijd als "verse" moslim zijnde had ik daar veel moeite mee; ik wist dat islam voor mij dè keuze was, maar het was wel even wennen, zeg maar.

Sinds 1 januari 2004 was ik zoekende. Naar werk (ik plaatste zelfs een "open sollicitatie" op mijn weblog). Dat bracht veel stress met zich mee, vooral toen mijn computer crashte. Dan is "Alhamdulillah" zeggen nog even wennen, maar het komt er steeds makkelijker uit :-). Alle lof aan Allah, de Heer der werelden, dat hij Ndoya in mijn leven heeft gebracht. In tijden van stress zoals de afgelopen tijd is het vooral mijn vrouw Ndoya die appelleert aan mijn imaan:

"Yallah baakh na, Abdul. Als Allah het wilt, krijg je die baan. Als Hij het niet wilt, dan niet. Heb vertrouwen." Sinds anderhalve week geleden, op een woensdag, is mijn computer weer up and running, alhamdulillah. Eén van de eerste e-mails die die dag mijn e-mail box binnenkomt, is er één van werk.nl met een vacature-overzicht. Een call center vacature trekt mijn aandacht, direct bel ik het betreffende uitzendbureau en de volgende dag kan ik langskomen voor een sollicitatie-bijeenkomst. Mashallah! Met deze vacature zie ik het die woensdag helemaal zitten. "Die baan is voor mij!" roep ik luid. Incha Allah.

Mashallah, de sollicitatiebijeenkomt, met kandidaten voor meerdere plaatsen, verloopt voor ondergetekende – en vele anderen – voorspoedig. Vlak voor het weekend wordt op het call center nog een producttraining gehouden en de maandag daarop is het "All systems go!" Die maandag is nu bijna een week geleden. Voor mijn baan moet ik elke dag een aardig eindje reizen; daarnaast maak ik er ook veel uren per dag. Met als gevolg dat ik elke ochtend het huis verlaat vóór de kinderen wakker worden en ‘s avonds laat thuis kom wanneer in ieder geval Ahmed en Kiné (mijn zoontje van zes en dochtertje van vier) al in bed liggen. Zij zullen mij node missen. En ik hen trouwens ook. Alleen in het weekend zal ik er echt voor hen zijn.

Papa zal niet meer doordeweeks met Ahmed voor de computer zitten om zijn Powerpoint-presentatie van de Asmaa-oel-Hoesna (De 99 Schone Namen van Allah) te bekijken. Hen voorlezen voor het slapen gaan zal ik voorlopig ook niet meer kunnen doen, behalve in het weekend. Yande is reeds negen jaar (mashallah, ze komt al boven mijn schouders uit) en blijft altijd wat langer op. Doordeweeks zal ik haar incha Allah dus wel een uurtje per dag zien. Kortom, het weekend reserveer ik nu incha Allah ècht voor mijn gezin. Mijn weblog zal er dus de komende tijd bekaaid van af komen incha Allah.

Tot slot het volgende: in de trein onderweg naar huis, na afloop van de producttraining, blader ik door een boekje met daarin een hadithverzameling van An-Nawawi. Mijn oog valt op hadith nummer negentien. Deze, voor mij actuele, hadith raakt mijn hart en daarom wil ik dan ook met die hadith deze log afsluiten:

HADITH 19

Aboe Al-’Abbas ‘Abdallâh, de zoon van Abbâs (Allâhs welbehagen zij met vader en zoon), heeft gezegd: "Op zekere dag zat ik achter¹ de profeet (Allâhs zegen en vrede zij met hem) en hij zei tegen mij: 'Jongeman, ik zal je iets leren. Wees je bewust² van Allâh, dan zal Allâh jou beschermen. Wees je bewust van Allâh, dan zal je hem voor je vinden. Als je iets vraagt, vraag het dan aan Allâh. Als je hulp zoekt, zoek dan hulp bij Allâh. Weet dat als heel de gemeenschap bij elkaar zou komen om jou enig voordeel te verschaffen, dan zou zij dat alleen kunnen doen als Allâh dat al voor jou bepaald had. En als men bij elkaar zou komen om jou schade te berokkenen, dan zou men dat alleen kunnen doen als Allâh dat al voor jou bepaald had. De pennen zijn van het papier gelicht en de bladzijden zijn al opgedroogd³ '."

¹Hij zat achter hem op hetzelfde rijdier
²Letterlijk: Bewaar Allâh (in je hart), dan zal Allâh jou bewaren
³Wat eenmaal door Allâh bepaald is, kan niet veranderd worden

"Roefi’ati-l-aqlaamoe wa djaffati-s-soehoef"
De pennen zijn van het papier gelicht en de bladzijden zijn al opgedroogd
Mash’Allah…

'Kaamil' in Nederland

Tijdens een kaamil wordt door verschillende mensen tegelijkertijd uit de koran voorgedragen. Zo’n kaamil wordt georganiseerd wanneer het overlijden van iemand wordt herdacht, wanneer de organisator van de kaamil Allah wilt danken voor wat Hij hem of haar heeft geschonken of om diverse andere (persoonlijke) redenen.

Via mijn schoonfamilie, woonachtig in Senegal, ben ik bekend met het begrip kaamil, (zie video onderaan deze bijdrage) maar wat ik niet wist is dat het een gebruik is wat in vele andere islamitische landen voorkomt. In onze buurt woont een gezin dat vele redenen heeft om Allah soebhana wa ta’ala te mogen danken. Om die redenen heeft dit gezin vandaag een kamile georganiseerd (in hun land noemen ze het wadat).

Kort na het middaggebed loopt de woonkamer vol – de banken zijn opzij geschoven om plaats te maken. De genodigden wordt eerst een copieuze rijstmaaltijd voorgeschoteld met veel vlees, groenten, rozijnen en bananen. Na het bezinken van de maaltijd worden dan, door twee genodigden, op zachte toon enkele soera’s voorgedragen.

In Senegal wordt een kaamil meestal voorgezeten door een oustaze. Aan elke genodigde die al aanwezig is, of tijdens de kaamil binnen komt, wordt dan een ‘juz’ of een ‘hizb’ uit de koran gegeven om te reciteren. Zo wordt de hele koran, mashallah, in zo’n drie kwartier van begin tot het eind voorgedragen. Dit klinkt, mashallah, als een zoemend geroezemoes waar de stem van de oustaze bovenuit klinkt.

Hier in Nederland is het vaak niet mogelijk om kaamils op dezelfde grote schaal te organiseren als in de moederlanden van de hier woonachtige moslims. Daarom zijn er vandaag wellicht te weinig genodigden om de gehele koran te reciteren, van de Fatihah tot en met An-Naas. Nochthans, mashallah! Alhamdulillah dat ik hier in mijn stad bij deze kaamil aanwezig mag zijn; na het reciteren uit de koran wordt er nog even nagepraat over religieuze en wereldlijke zaken, tot het uur daar is voor salaat al-asr. Na het gezamenlijk gebed gaat iedereen huiswaarts. Ik smeek Allah soebhana wa ta’ala of hij aan het gezin waar deze kaamil is gehouden nog meer van Zijn zegeningen wilt schenken. AMIEN

www.youtube.com/watch?v=K_QXeJ5deBo

Een levensles

Vanochtend bij het openen van mijn e-mailbox: ik ontvang een e-mail met als afzender ene ‘La Morena’ en als onderwerp ‘echt mashallah’. Ik open de e-mail en mashallah (inderdaad!) ik zie onder de titel “Een Antwoord op je levensvraag” een pracht van een gedicht. Ritmisch dik in orde met hier en daar wat “breaks” om het maar in muzikale termen te beschrijven :-).

Mijn vrouw kent het verhaal: ook in Senegal is het verhaal over de engel-des-doods die een zondige man bezoekt bekend. Nu ik er zo over nadenk: het ademt een sfeer uit die ik ken van (middeleeuwse?) gedichten die ik leerde in mijn middelbare-school-tijd tijdens ‘Nederlands’. Gezien het ritme zou het ook zo een rap kunnen zijn uit de hedendaagse tijd. Kortom, het is een tijdloos verhaal voor alle culturen.

Lezer(es), mocht jij mij meer kunnen vertellen over het originele verhaal, waar het vandaan komt en dergelijke, stuur mij dan een berichtje (zie de ‘EMAIL’ button in het weblog menu). Update d.d. 12 maart 2012: Je kunt me het beste een bericht sturen via Twitter @AbdulwadudLouws

EEN ANTWOORD OP JE LEVENSVRAAG

Dit is het verhaal van een gewone man
Die handeld’in strijd met Allah`s plan
Wanneer u uzelf hierin weerspiegelt ziet
Heb dan berouw en zondig verder niet

Het was eens midden in de nacht
Toen de dood de man een bezoekje bracht
De man riep luid: “Wie klopt daar aan?”
“Ik ben Malak-al-Mawt, laat me binnengaan.”

De man kreeg het koud en dan weer heet
Rilde en trilde en baadde in het zweet
Schreeuwde tegen zijn slapende vrouw
“Laat hem weggaan, alsjeblieft, en gauw!

“Engel des doods, neem mijn leven niet
Ik ben nog niet klaar, zoals je ziet
Mijn familie is afhankelijk van mij
Dus geef me nog wat tijd erbij.”

De engel klopte, weer en weer
“Vriend, je leven nemen doet niet zeer
Het is je ziel, waar God om vraagt
Het helpt niet als je nu nog klaagt.”

Hysterisch huilend riep de man,
“Oh engel, de dood: ‘k ben zo bang ervan
Ik geef je goud, ik word je slaaf
Maar zend me toch niet naar het graf.”

“Laat me erin, vriend”, zei de engel toen
“Kom uit je bed, snel! Opendoen!
Want, laat jij me nu niet zelf erin
Dan kom ik door de deur gelijk een djinn.”

De man pakte een pistool om zich te weren
Alsof een engel dat zou kunnen deren
“Ik schiet nog liever je hoofd eraf
Straks lig je in je eigen graf.”

Maar de engel stond al naast zijn bed
“Vriend, je ondergang is ingezet
Engelen sterven immers niet, dom mens
Leg je pistool toch weg, het is Gods wens.

“Waarom ben je zo bang, vertel eens man
Om te sterven volgens Allah’s plan?
Glimlach nu maar en laat geen traan
Wees blij, dat je naar Hem terug mag gaan.”

“Oh engel, ‘k schaam me zo en buig mijn hoofd
Vergeten was ik God, Zijn naam en Zijn geloof
Werkend voor geld verdeed ik zo mijn tijd
Zelfs niet denkend aan mijn eigen gezondheid

“Allah`s geboden gehoorzaamde ik niet
Vijf keer bidden? Dat deed ik niet
De Ramadan zag ik komen en gaan
Maar had geen tijd vol berouw te staan

“De plicht van de Hajj heb ik uitgesteld
Dat vond ik zonde van mijn tijd en geld
Liefdadigheid heb ik genegeerd
En steeds meer rente gegenereerd

“Ik zag geen kwaad in een slokje wijn
Vond het gezellig met vrouwen te zijn
Oh engel, neem me alsjeblieft niet mee
Spaar mijn leven nog een jaar of twee

Dan gehoorzaam ik voortaan de koran
Ja, vijf keer bidden, van nu af aan
Vasten en de hajj zal ik volbrengen
En zal me niet in andermans zaken mengen

“Ik zal aan anderen geen rente vragen
En liefdadigheid geven alle dagen
Ik zal me niet over het wijnglas buigen
Maar van Allah`s eenheid getuigen.”

“Wij engelen doen alles op Gods bevel
Wij kunnen niets doen tegen Zijn wil
De dood is voorbeschikt voor iedereen
Man, vrouw of kind; uitgezonderd geen

“Dit is je laatste moment dus kom erbij
Je verleden trekt aan je voorbij
Hoewel ik je angsten begrijpen kan
Is het nu te laat voor tranen, man

“Jarenlang heb je op aarde kunnen leven
Je hebt nooit geld aan armen gegeven
Je ouders heb je niet gerespecteerd
En nooit iets van je fouten geleerd

“Dagelijks negeerde je d’azaan
Je las nooit eens een stuk uit de koran
Beloften brak jij altijd, je leven lang
Voor jou waren zelfs je vrienden bang

“Goederen opgepot, gigantische winst
Jouw personeel verdiende wel het minst
Geld verdienen was je grootste plezier
Ontspannen deed je met gokken en bier

“Met vitaminepillen hield jij je gezond
Terwijl je nooit aan iemands ziekbed stond
Ook heb je nooit een liter bloed gegeven
Voor het redden van een andermans leven

“O mens, je hebt zoveel verkeerd gedaan
En bij hulp-acties aan de kant gestaan
Jij hebt andere mensen nooit vergeven
Kijk jij maar eens terug op je eigen leven

“Het paradijs voor jou? ‘k Heb geen idee!
Eerder de hel, een grote vlammenzee
Je kunt je zonden niet afbetalen
Ik ben hier om jouw ziel te halen.”

Het eind is triest aan dit verhaal
De man had tot dan geen enkele kwaal
Sprong schreeuwend uit zijn bed en kwam ten val
Viel plotseling dood, een hartaanval?

O lezer, wellicht heeft dit verhaal
Voor u een boodschap, een moraal
Wanneer de dood dan komt, zijn wij onvoorbereid
Dus gebruik iedere minuut van uw spaarzame tijd

Verander uw leven nu het nog kan
Zodat u het paradijs straks binnen kan

Six Flags alleen voor moslims (IV)

Vandaag is het Muslim Only dag in het Six Flags Great Adventure amusementspark in New Jersey (VS). Ik ben benieuwd of er in de (NL) pers nog op enigerlei wijze aandacht aan wordt besteed… :-)

zie verder mijn “Six Flags” weblogbijdragen nrs. I, II en III

Persdrang (II)

April 1997: ik kijk uit naar het nieuwe nummer van Blvd. Ik ken het hele blad nog niet, dus het is even zoeken op de schappen tussen alle andere week- en maandbladen.

Wanneer ik het blad in handen krijg schrik ik me te pletter. Verstopt tussen SM-achtige “modefoto’s”, een artikel over een natuurlijke drug uit het Braziliaanse regenwoud (Ayahuasca), babes met baarden en andere bizarre foto’s en reportages staan interviews met drie mensen die voor de gelegenheid allemaal zijn bestempeld tot relishoppers. De pers heeft ook vaak de drang tot ‘stempelen’, dat blijkt.

Tot relishopper 1 is gebombardeerd ene Nistal van Veen ‘Sanyassin van Osho’,
Relishopper 2 is yours truly en
Relishopper 3 is ene Huub Bogaers ‘Lid van de Jezus-fanklub’.

Bestempeld als relishopper en deel uitmakend van een drugs- en SM-verheerlijkend blad: had ik dit vooraf geweten, dan had ik nooit met het interview ingestemd. Laat dit een les voor je zijn, lezer(es)! Voor je akkoord gaat met een interview, informeer je eerst grondig over de achtergrond van de journalist(e) en het medium (welke krant, welke omroep, etcetera); en dan nog kan je voor verrassingen komen te staan!

Maar goed, hier volgt dan zoals beloofd de letterlijke weergave van het Blvd.-interview. Mijn andere kanttekeningen kun je lezen in mijn weblogbijdrage “Persdrang (I)“. Zinnen in het blauw en voorzien van een highlight zoals hier zijn opmerkingen van mij die geen deel uitmaken van het artikel maar zijn toegevoegd om delen van het artikel te corrigeren.

Uit: Blvd., april 1997, pagina 59 “Wilco Abdulwadûd – Moslim Relishopper 2 – Wereldverbeteren met de franciscanen”

[Ik heb mij indertijd wel in religie verdiept door die franciscanen, maar heb mij nooit met het katholicisme verbonden gevoeld; Abdulwadûd]

Tekst: Nathalie Faber

“Het Nederlands Hervormd zijn werd er vroeger bij mij thuis flink ingehamerd. Ik moest elke week naar de zondagsschool en later naar catechisatie. Maar ja, de oude verhalen uit de bijbel hadden helemaal niets met mijn leven te maken. Zelfs als er een link met het heden werd gelegd, kon ik er nog niets mee. Dus toen ik op mijn 17e jaar niet meer naar catechisatie hoefde, heb ik mij van het christendom afgekeerd.

“In diezelfde jaren ontdekte ik een manier om invulling te geven aan mijn leven. Ik zou de wereld verbeteren. Dus ging ik mij bewegen in pacifistisch ‘socialistiese’ kringen. Zo zat ik in het vredesaktiekamp te Woensdrecht, midden jaren tachtig. Toevallig waren daar in het kamp ook een aantal katholieken: franciscanen, [nee!, die hadden een eigen onderkomen in het dorp] die twee keer per dag in een processie naar de hoofdpoort van de basis gingen om daar voor vrede te bidden. Op één of andere manier fascineerde me dit enorm. En tja, omdat het bloed toch kruipt waar het niet gaan kan, ging ik me toen weer bezig houden met het geloof. In die tijd zocht ik duidelijk naar een leidraad in mijn leven, maar die linkse scene bracht me toch niet echt verder. Bij nader inzien vluchtte ik in het ‘wereldverbeteren’. En vergat daarbij mezelf.

“Er kwam een tijd dat ik echt niet meer wist waar ik het zoeken moest. Op een gegeven moment ben ik naar Senegal vertrokken. Verandering van plaats doet leven, dacht ik. Tijdens mijn verblijf in Senegal zag ik een manier van leven die ik prachtig vond. Kleine dingetjes in de omgang tussen mensen, de manier van groeten en zo, en de hechte familiebanden. Dat sprak me aan. Ik wist wel dat ik te maken had met moslims, maar wat ik niet wist was dat die levenswijze en de islam zo direct met elkaar verbonden zijn. Daar kwam ik pas achter ná de vakantie, toen ik weer thuis was, en de islam ging bestuderen. Om maar een banaal voorbeeld te noemen: de reiniging met water na de stoelgang. Dat moest [daar in Senegal], want door papier zou de afvoer van het toilet verstopt raken. Maar het is dus ook een voorschrift binnen de islam om je na de stoelgang met je linkerhand – je rechterhand is om te eten [en te groeten] – te reinigen met water.

“Later kwam ik in aanraking met een Indonesische moslimgemeenschap. De Nederlanders daar waren meestal de Hollandse schoonzonen van Indonesische schonen. Dat dachten ze van mij dus ook. “Waar is je vrouw,” werd er gevraagd. Dat was wel grappig. Ik voelde me snel opgenomen in die gemeenschap en eigenlijk heb ik daardoor in korte tijd de shahada (getuigenis) gedaan. Je zou kunnen zeggen dat ik me vrij snel heb ‘overgegeven’ of ‘onderworpen’ aan God.

“Ik ben nu een jaar moslim en eigenlijk is dit pas het begin van mijn spirituele zoektocht. Maar ik heb nu tenminste wel een idee wáár ik het moet zoeken. De islam reikt me een aantal praktische zaken aan, op vaste tijden, waar ik iets mee kan: het vasten, de gebeden die vijf keer per dag terugkeren. Het zijn geen rituelen zonder inhoud, het zijn middelen om inhoud te geven aan mijn bestaan.”

Persdrang (I)

De pers, als ik even mag generaliseren, heeft nogal de drang de actualiteit naar eigen goeddunken te vormen. Daar kwam ik in het eerste kwartaal van 1997 duidelijk achter.

Medio februari 1997: ik ben bijna een jaar moslim (nog alleenstaand) en aanwezig bij een forumdiscussie over de participatie van diverse islamitische instanties bij een nieuwe Nederlandse imamopleiding. Dit forum vind plaats in De Balie (Amsterdam). Na afloop loopt free-lance journaliste Nathalie Faber op mij af. Zij heeft mijn naam gekregen van imam Abdulwahid van Bommel (één van de forumleden) en vraagt of ik bereid ben door haar gexefnterviewd te worden. Argwanig vraag ik hoe het artikel er uit gaat zien. “De lezers krijgen alleen maar citaten te lezen, ik voeg niets toe,” zegt ze met een onschuldige blik in de ogen. “Het gaat mij om jouw zoektocht naar de religie van jouw keuze.” Ze vraagt of ik het blad Blvd. ken. “Nee” zeg ik.

Medio maart 1997: het interview wordt afgenomen in een Grand Café bij een bekend hotel in Amsterdam. In een ruimte achteraf zitten we tegenover elkaar. Nathalie Faber heeft een camera meegenomen (?!). “Ja, ik heb geen cassette-recorder die het doet op dit moment. Ik neem even een shot van je gezicht en daarna richt ik de lens alleen maar op je handen. Het gaat mij om de audio, om jouw woorden die in het artikel terecht zullen komen.” Ik vraag mij nu af of mijn handen nu niet ergens in één van haar “crossmedia-projecten” terecht zijn gekomen. Via Google kom ik er namelijk vandaag, woensdag 15 september 2004, achter dat zij nu samen met iemand anders “crossmedia-projecten” doet onder de naam Cut ‘N’ Paste. Het eindresultaat van het interview is niet wat ik op basis van de voor-informatie van Nathalie Faber heb mogen verwachten (incha Allah publiceer ik binnenkort het complete interview op mijn weblog).

In Memoriam: Serigne Abdoul Aziz Sy ‘Dabaakh’

Dabaakh 1934-1997

Vandaag, vanaf ca. 12.00 uur (Nederlandse tijd) is er op het Senegalese radiostation RFM een speciale uitzending, verzorgd door Oustaze Mouhamed Oul-Amine Dondé, waarin het overlijden wordt herdacht van de khalif générale van de Tijani’s van Senegal: Serigne Abdoul Aziz Sy ‘Dabaakh’, een oom van de huidige khalif générale Serigne Mansour Sy ‘Borom Daara Yi’. Zeven jaar geleden toen hij overleed was het heel somber weer, de lucht was geel als vóór een hevige regenbui. “Zelfs de hemel en de aarde huilden die dag” wordt er nu nog steeds gezegd.

[Senegal kent een aantal moslimbroederschappen waarvan de Tijani confrèrerie de grootste is; mijn schoonfamilie behoort ook tot die broederschap]

De uitzending is in het Wolof, dus ik versta er niet veel van. Gelukkig vertaalt mijn vrouw delen van het programma, zodat ik de boodschap toch meekrijg. Naast fragmenten van toespraken door ‘Dabaakh’ (ook wel gespeld als Dabax, Dabakh, Dabbakh, etc) zijn er ook vele chants religieux te horen waarin de stem van ‘Dabaakh’ duidelijk aanwezig is; heel inspirerend! Mashallah! Aanstaande vrijdag 17 september incha Allah zal in Dondé’s reguliere uitzending van het programma “Yoor Yoor Ajuuma” (11.05-13.55 uur NL zomertijd) of “Waxtaanu Ajuuma” (16.05-18.00 uur NL zomertijd) meer aandacht worden besteed aan Serigne Abdoul Aziz Sy ‘Dabaakh’. Ik hoop dat er dan vooral de Wazifa en zikr en chants religieux te horen zijn.

Dit zijn de drie url’s via waar je (met RealPlayer) naar RFM, Radio Futurs Medias 94.0 FM Dakar, kunt luisteren:
www.futursmedias.net/rfm.rm
www.futursmedias.net/audio.php
208.45.137.229:8008/listen.pls

Voor meer informatie over de Tijani broederschap (in het Frans) kun je terecht op de volgende min of meer officiële websites:

[1] 207.36.244.65 [update d.d 19/11/2004: bij deze url wordt 'de bewerking afgebroken' en wordt je direct geleid naar wat video's van Mawloud 2004: 207.36.244.65/gamuu/gamou.asx met Windows Media Player]
[2] www.latijaniya.sn [update d.d 19/11/2004: deze url brengt je nu ineens naar de website van de Senegalese televisie, RTS??!]
[3] www.zawiyatijaniyya.sn [update d.d. 19/11/2004: deze url brengt je nu naar de complete(?) officiële(?) website van de tijani's van Tivaouane] Eigenlijk is website [3] de oorspronkelijke versie van website [2], terwijl website [1] weer wat aanvullingen heeft op [2], zoals de draaiende advertenties op de pilaar rechts in beeld (de makers hebben niet veel kaas gegeten van website-beheer). Er is te veel aandacht besteed aan de ‘ambachtelijke’ vormgeving, wat de overzichtelijkheid en leesbaarheid niet ten goede komt. Maar als we het hebben over websites waar we volledige informatie over de Tijani’s van Tivaouane kunnen vinden, dan zijn dat toch dè websites waar men terecht kan.

Er is ook nog een officieuze tijani website, gemaakt door een enthousiaste aanhanger. Deze website is echter nog onoverzichtelijker dan de drie boven genoemden. Mocht je je een weg kunnen banen door de reclames (het is een gratis gehoste website) en de schijnbaar willekeurig geplaatste illustraties, èn je Frans is goed, dan kun je interessante informatie aantreffen over de Tijani Broederschap. Dit is de link: membres.lycos.fr/tivaouane UPDATE 14 MAART 2012: Deze webpagina is volgens een mededeling op het scherm een ‘gerapporteerd aanvalsprogramma’ o.i.d. Ik klikte direct weg en adviseer je dringend om deze website niet (meer) te bezoeken.

UPDATE D.D. 9 SEPTEMBER 2015: De website www.asfiyahi.org is al enige jaren dè online plek voor tijani's in Senegal en daarbuiten.

UPDATE D.D. 13 SEPTEMBER 2015:
Vind het Senegalese (web)radiostation van jouw keuze
op sunufm.com

Wallah Be (III)

ER WAS EENS Nee, er ìs een jongetje dat Aksel heet; hij is gefascineerd door stoere moslimjongeren. Samen met zijn vriendinnetjes Annika en Fatima bereidt hij zich voor op een heus ‘songfestival’. En passant nemen de drie ook nog de zorg op zich voor een zwerfhond. Deze drie rode draden worden ingenieus gewoven tot een amusante film: nergens is het broddelwerk, alles heeft een functie in het geheel. Kijk, zó wil ik een film hebben. Dat het geheel soms wat al te sprookjesachtig overkomt – eind goed al goed – neem ik voor lief, sterker nog: dat mag ook wel eens in een tijd waarin alles maar zo realistisch mogelijk op het witte doek getoond ‘moet’ worden. Mocht regisseuse Pia Bovin de bedoeling hebben gehad op een speelse manier het publiek kennis te laten maken met een aantal pijlers van het islamitisch geloof, dan is zij daar zeker in geslaagd.

De eerste pijler – De shahada 
Aksels fascinatie voor islam blijft oppervlakkig, totdat hij bij Fatima thuis getuige is van Fatima’s vader die het ochtendgebed doet (blijkbaar haalt hij het in, want buiten is het al helemaal licht :-). Door Fatima komt hij in contact met een imam. “Ik ben ook moslim, hoor” zegt het ventje tegen de imam. “Maar heb je dan de geloofsgetuigenis gedaan?” vraagt deze. Nee, dus. Van zijn vader krijgt Aksel toestemming om moslim te worden. Vol vuur zegt hij thuis de geloofsgetuigenis, de shahada, in zijn eigen taal, terwijl hij vreemd wordt aangekeken. Dan volgt één van de leukste scènes uit de film: in één ruim shot zien we de imam en Aksel in een auto. De imam zegt de shahada in het Arabisch, terwijl Aksel hem met enige moeite nazegt. Wanneer het Aksel uiteindelijk is gelukt de shahada uit te spreken, vraagt hij aan de imam ongeduldig “Enne, ben ik nu moslim?!”

De tweede pijler – De salaat
Aksel neemt Ali (de grote broer van Fatima èn de vriend van Aksels zus Mia) mee naar de moskee. Daar leert Aksel hoe hij de woedoe moet doen, de rituele wassing vóór de salaat, het islamitisch gebed, terwijl hij zich afvraagt waarom hij ook niet zijn buik moet wassen. Daarna doet hij samen met de rest van de moskeegangers de salaat, terwijl hij voortdurend gecorrigeerd wordt door Ali en iemand anders. Ik lig werkelijk in een déuk bij die scène; het doet mij denken aan vroeger (zie mijn weblogbijdrage “Een niet-moslim die de salaat verricht“). Uiteindelijk brengt het ‘songfestival’ de families van Fatima en Aksel c.q. Achmed samen. En ze leven nog lang en gelukkig; incha Allah.

Let op : woensdagmiddag aanstaande wordt deze film incha Allah opnieuw uitgezonden op Nederland 3. Aanvangstijd: 13.32 uur.

Wallah Be (II)

Tussen de bedrijven door werp ik vanochtend af en toe een blik op de televisie. Kromme tenen krijg ik in het begin, een glimlach wanneer Aksel Allah om vakantie vraagt (hij heeft duidelijk nog niets begrepen van de salaat :-) maar mijn hart smèlt werkelijk tijdens wat ik maar voor het gemak de ‘bekeringssequentie’ noem (een sequentie is een serie van bijelkaar horende scènes). Dat aan het eind Achmed weer Aksel genoemd wil worden geeft niet, is wel zo realistisch. Wie weet dat Aksel later als volwassene meer weloverwogen de keuze voor islam kan maken, incha Allah :-) . De video heeft alles opgenomen; ik zal later incha Allah de film nog eens rustig doornemen en mij vooral concentreren op die ‘bekeringssequentie’.

Wallah Be (I)

Ik heb veel gehoord over “Wallah Be” (DK, 2002). Ben benieuwd. Morgen komt deze Deense kinderfilm om 09.35 uur op Nederland 3, incha Allah; woensdagmiddag om 13.32 uur incha Allah is de herhaling. Mijn eerste indruk, afgaand op de informatie uit de pers, is gematigd positief.

www.cinema.nl/films/1891401/wallah-be